Hiểu đúng về vô sinh 1 để không bỏ lỡ cơ hội làm cha mẹ

Vô sinh 1 (vô sinh nguyên phát) là tình trạng nhiều cặp vợ chồng gặp phải nhưng chưa hiểu rõ, dẫn đến chậm thăm khám hoặc điều trị. Trên thực tế, việc phát hiện nguyên nhân và can thiệp kịp thời có thể giúp mở ra nhiều lựa chọn điều trị phù hợp.

Vô sinh 1 là gì?

Vô sinh 1 hay vô sinh nguyên phát là thuật ngữ được dùng để chỉ tình trạng cặp vợ chồng chưa từng có thai dù quan hệ đều đặn và không dùng biện pháp tránh thai trong 12 tháng liên tiếp hoặc 6 tháng liên tiếp (đối với người vợ từ 35 tuổi trở lên).

Làm thế nào để nhận biết vô sinh nguyên phát?

Vô sinh nguyên phát thường không có dấu hiệu đặc hiệu. Phần lớn các cặp vợ chồng chỉ phát hiện tình trạng này sau khi quan hệ tình dục đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai trong một khoảng thời gian nhưng vẫn chưa có thai.

Ở nhiều trường hợp, người mắc vô sinh nguyên phát vẫn có sức khỏe bình thường và không gặp bất kỳ triệu chứng bất thường nào. Tuy nhiên, một số người có thể xuất hiện các biểu hiện liên quan đến nguyên nhân gây vô sinh, chẳng hạn:

Dấu hiệu ở nữ giới

Ở nữ giới, vô sinh 1 thường liên quan đến rối loạn rụng trứng, nội tiết hoặc bất thường cơ quan sinh sản. Một số dấu hiệu điển hình gồm:

• Kinh nguyệt không đều, thưa hoặc vô kinh: Chu kỳ kinh không ổn định cho thấy quá trình rụng trứng có thể bị gián đoạn.
• Đau bụng kinh dữ dội hoặc kéo dài: Có thể liên quan đến lạc nội mạc tử cung, một nguyên nhân phổ biến gây khó thụ thai.
• Ra máu bất thường ngoài chu kỳ: Gợi ý rối loạn nội tiết hoặc tổn thương tử cung.
• Khí hư bất thường, viêm nhiễm phụ khoa tái phát: Ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường thụ thai và làm tổ của phôi.
• Tiền sử can thiệp tử cung hoặc viêm vùng chậu: Làm tăng nguy cơ tắc vòi trứng hoặc dính buồng tử cung.

Dấu hiệu ở nam giới

Không ít trường hợp vô sinh 1 xuất phát từ nam giới, nhưng lại bị bỏ qua do triệu chứng thường không điển hình. Một số dấu hiệu quan trọng gồm:

• Tinh dịch bất thường: Tinh dịch loãng, ít, hoặc thay đổi màu sắc có thể phản ánh chất lượng tinh trùng kém.
• Rối loạn chức năng tình dục: Giảm ham muốn, rối loạn cương ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
• Đau, sưng hoặc cảm giác nặng vùng tinh hoàn: Có thể liên quan đến viêm hoặc giãn tĩnh mạch thừng tinh.
• Mệt mỏi kéo dài, giảm sinh lực: Gợi ý rối loạn nội tiết nam, đặc biệt là suy giảm testosterone.

Nguyên nhân gây vô sinh cấp độ 1

Có nhiều nguyên nhân gây vô sinh 1, các nguyên nhân có thể đến từ vợ hoặc chồng bao gồm:

1. Nguyên nhân từ phía người vợ

Ở nữ giới, vô sinh nguyên phát có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến là rối loạn phóng noãn, bao gồm:

• Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).
• Suy buồng trứng sớm.
• Một số rối loạn nội tiết ảnh hưởng đến quá trình phát triển và phóng noãn.

Bên cạnh đó, các bệnh lý tại tử cung và vòi trứng cũng có thể làm giảm khả năng có thai, chẳng hạn:

• Tắc hoặc tổn thương vòi trứng do viêm nhiễm, lạc nội mạc tử cung hoặc phẫu thuật vùng chậu trước đó.
• Lạc nội mạc tử cung.
• Polyp nội mạc tử cung.
• U xơ tử cung, đặc biệt khi khối u làm biến dạng buồng tử cung.

Tuổi của người phụ nữ cũng là một yếu tố cần lưu ý. Khi tuổi tăng, số lượng và chất lượng trứng giảm dần theo sinh lý, từ đó làm giảm khả năng thụ thai và có thể ảnh hưởng đến kết quả điều trị vô sinh nữ.

2. Nguyên nhân từ phía người chồng

Ở nam giới, vô sinh nguyên phát có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến là bất thường về quá trình sản xuất hoặc chất lượng tinh trùng, bao gồm:

• Giảm số lượng tinh trùng.
• Giảm khả năng di động của tinh trùng.
• Tăng tỷ lệ tinh trùng có hình dạng bất thường.
• Không có tinh trùng trong tinh dịch (vô tinh).

Bên cạnh đó, một số bệnh lý tại tinh hoàn hoặc đường dẫn tinh cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, chẳng hạn:

• Giãn tĩnh mạch thừng tinh.
• Viêm tinh hoàn, bao gồm viêm tinh hoàn do quai bị.
• Tắc hoặc bất thường đường dẫn tinh.

Ngoài ra, rối loạn nội tiết ở nam giới, rối loạn xuất tinh (như xuất tinh ngược dòng) hoặc một số bệnh lý, yếu tố di truyền cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Đối với xuất tinh sớm, tình trạng này không phải là nguyên nhân trực tiếp gây vô sinh nam nhưng trong một số trường hợp có thể làm giảm khả năng đưa tinh trùng vào đường sinh dục nữ, từ đó ảnh hưởng đến khả năng có thai.

Phương pháp chẩn đoán vô sinh 1

Để xác định nguyên nhân vô sinh nguyên phát, bác sĩ sẽ khai thác tiền sử bệnh, tiền sử sinh sản, thói quen sinh hoạt và chỉ định các xét nghiệm, thăm dò cần thiết. Việc đánh giá thường được thực hiện đồng thời ở cả hai vợ chồng, bởi nguyên nhân vô sinh có thể xuất phát từ người vợ, người chồng hoặc kết hợp từ cả hai.

Ở nữ giới, bác sĩ có thể chỉ định:

• Khám phụ khoa.
• Siêu âm tử cung và buồng trứng.
• Xét nghiệm nội tiết sinh sản để đánh giá chức năng buồng trứng và quá trình phóng noãn.
• Chụp tử cung – vòi trứng (HSG) để đánh giá sự thông thương của vòi trứng khi có chỉ định.
• Một số thăm dò khác như nội soi buồng tử cung hoặc nội soi ổ bụng trong những trường hợp cần thiết.

Ở nam giới, các phương pháp đánh giá thường bao gồm:

• Khám nam khoa.
• Tinh dịch đồ để đánh giá số lượng, khả năng di động và hình thái tinh trùng.
• Xét nghiệm nội tiết sinh sản khi nghi ngờ rối loạn nội tiết.
• Siêu âm bìu, siêu âm Doppler hoặc các xét nghiệm chuyên sâu khác nếu nghi ngờ bất thường tại tinh hoàn, đường dẫn tinh hoặc các nguyên nhân khác.

Sau khi có kết quả thăm khám và xét nghiệm, bác sĩ sẽ xác định nguyên nhân gây vô sinh nguyên phát (nếu có) và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp với từng trường hợp.

Các phương pháp điều trị vô sinh 1

Điều trị vô sinh 1 hiện nay theo hướng cá thể hóa, lựa chọn phương pháp dựa trên nguyên nhân cụ thể. Bao gồm:(1)

1. Điều trị nội khoa

Điều trị nội khoa có thể được chỉ định khi vô sinh nguyên phát liên quan đến rối loạn phóng noãn, rối loạn nội tiết hoặc một số bệnh lý có thể điều trị bằng thuốc. Tùy từng nguyên nhân, bác sĩ sẽ cân nhắc sử dụng thuốc kích thích phóng noãn, thuốc điều chỉnh nội tiết hoặc các thuốc phù hợp khác.

Trong quá trình điều trị, người bệnh sẽ được theo dõi bằng siêu âm và các xét nghiệm cần thiết để đánh giá đáp ứng với thuốc, điều chỉnh phác đồ khi cần và hạn chế nguy cơ biến chứng. Ở một số trường hợp, khi nguyên nhân được kiểm soát tốt, điều trị nội khoa có thể góp phần cải thiện khả năng có thai.

2. Can thiệp ngoại khoa

Can thiệp ngoại khoa có thể được chỉ định khi vô sinh nguyên phát liên quan đến các bất thường về cấu trúc hoặc bệnh lý tại cơ quan sinh sản mà điều trị nội khoa không mang lại hiệu quả hoặc không phù hợp.

Ở nữ giới, các phương pháp phẫu thuật, chủ yếu là nội soi, có thể được thực hiện để điều trị tắc vòi trứng, lạc nội mạc tử cung, polyp nội mạc tử cung, u xơ tử cung hoặc một số bất thường khác khi có chỉ định. Tùy từng nguyên nhân, việc điều trị có thể góp phần cải thiện điều kiện để thụ thai hoặc hỗ trợ các bước điều trị tiếp theo.

Ở nam giới, phẫu thuật có thể được chỉ định trong một số trường hợp như giãn tĩnh mạch thừng tinh, tắc đường dẫn tinh hoặc các bất thường khác của hệ sinh sản.

3. Các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản (ARTs):

Nếu điều trị nội khoa hoặc can thiệp ngoại khoa chưa đủ để giúp cặp đôi có thai tự nhiên, bác sĩ có thể tư vấn các phương pháp hỗ trợ sinh sản hiện nay như IUI, IVF hoặc ICSI tùy theo nguyên nhân và tiên lượng của từng trường hợp.

• Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI): Tinh trùng sau khi lọc rửa được đưa trực tiếp vào tử cung đúng thời điểm rụng trứng. Phương pháp bơm tinh trùng vào buồng tử cung này giúp tăng số lượng tinh trùng tiếp cận trứng, phù hợp với trường hợp tinh trùng yếu nhẹ hoặc rối loạn rụng trứng.
• Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF): Là phương pháp hỗ trợ sinh sản, trong đó trứng và tinh trùng được thụ tinh trong phòng thí nghiệm để tạo phôi. Sau khi nuôi cấy, phôi sẽ được chuyển vào buồng tử cung nếu đủ điều kiện. Thụ tinh ống nghiệm IVF có thể được chỉ định trong nhiều trường hợp vô sinh nguyên phát như tắc vòi trứng, lạc nội mạc tử cung, yếu tố nam giới hoặc khi các phương pháp điều trị khác chưa mang lại kết quả.
• Tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (ICSI): Là kỹ thuật sử dụng một tinh trùng để tiêm trực tiếp vào bào tương của noãn nhằm hỗ trợ quá trình thụ tinh. Phương pháp này thường được chỉ định trong các trường hợp vô sinh do yếu tố nam, chẳng hạn số lượng hoặc khả năng di động của tinh trùng giảm, bất thường hình thái tinh trùng, vô tinh cần lấy tinh trùng bằng phẫu thuật hoặc khi có tiền sử thụ tinh kém trong chu kỳ IVF trước đó.

Lời khuyên cho vợ chồng đang mong con

Bên cạnh việc thăm khám và điều trị theo chỉ định, duy trì lối sống lành mạnh có thể góp phần cải thiện sức khỏe sinh sản ở cả nam và nữ. Tuy nhiên, những biện pháp này không thể thay thế việc chẩn đoán và điều trị nguyên nhân gây vô sinh. Các cặp vợ chồng có thể lưu ý:

• Quan hệ tình dục vào thời điểm phù hợp: Quan hệ đều đặn, đặc biệt trong khoảng thời gian quanh ngày rụng trứng, có thể làm tăng khả năng thụ thai. Người phụ nữ có thể theo dõi chu kỳ kinh nguyệt hoặc sử dụng que thử rụng trứng để xác định thời điểm dễ thụ thai.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Thừa cân hoặc thiếu cân đều có thể ảnh hưởng đến nội tiết và chức năng sinh sản. Duy trì cân nặng phù hợp góp phần hỗ trợ sức khỏe sinh sản và quá trình điều trị.
• Không hút thuốc lá và hạn chế tiếp xúc với các chất có hại: Thuốc lá và một số chất độc hại có thể ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng, dự trữ buồng trứng và khả năng sinh sản của cả nam và nữ.
• Hạn chế rượu bia, duy trì lối sống lành mạnh: Ngủ đủ giấc, vận động thường xuyên, kiểm soát căng thẳng và hạn chế sử dụng rượu bia có thể góp phần duy trì sức khỏe tổng thể và sức khỏe sinh sản.
• Xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối: Chế độ ăn đa dạng, đầy đủ các nhóm dưỡng chất giúp duy trì sức khỏe. Phụ nữ chuẩn bị mang thai nên bổ sung axit folic theo khuyến cáo của bác sĩ; việc bổ sung các vi chất khác như kẽm hoặc omega-3 cần dựa trên nhu cầu dinh dưỡng và tư vấn của nhân viên y tế.
• Chủ động thăm khám khi chậm có thai: Nếu hai vợ chồng quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai nhưng chưa có thai sau 12 tháng (hoặc 6 tháng nếu người vợ từ 35 tuổi trở lên), nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa hỗ trợ sinh sản để được thăm khám và tư vấn.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh (IVF Tâm Anh), quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Tóm lại, hiểu đúng về vô sinh 1 giúp các cặp vợ chồng chủ động hơn trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị. Phát hiện và điều trị càng sớm, cơ hội có con càng cao.