Vô sinh 2 là gì? Vì sao đã có con vẫn khó mang thai?

Nhiều cặp vợ chồng cho rằng đã từng mang thai và sinh con thì khả năng sinh sản sẽ không gặp vấn đề. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít trường hợp sau nhiều năm vẫn không thể có thêm con dù quan hệ đều đặn và không sử dụng biện pháp tránh thai. Tình trạng này được gọi là vô sinh 2 hay vô sinh thứ phát.

Vô sinh 2 là gì?

Vô sinh 2 hay vô sinh thứ phát là tình trạng một cặp vợ chồng đã từng có thai tự nhiên trước đó (dù kết quả thai kỳ có thể sinh con, thai lưu hoặc sảy thai), nhưng sau đó không thể mang thai lần nữa dù quan hệ đều đặn và không tránh thai ít nhất 12 tháng hoặc trên 6 tháng đối với người vợ từ 35 tuổi trở lên.(1)

Tại sao đã từng sinh con vẫn bị vô sinh?

Vô sinh 2 có thể xuất phát từ những thay đổi về sức khỏe sinh sản xảy ra sau lần mang thai hoặc sinh con trước đó. Để xác định nguyên nhân, bác sĩ sẽ thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết cho cả vợ và chồng. Một số nguyên nhân thường gặp bao gồm:(1)

1. Ở nữ giới

• Tắc hoặc tổn thương vòi trứng do viêm nhiễm, phẫu thuật vùng chậu hoặc tiền sử mang thai ngoài tử cung.
• Rối loạn phóng noãn, hội chứng buồng trứng đa nang hoặc suy buồng trứng sớm.
• Lạc nội mạc tử cung.
• Các bất thường tại tử cung như polyp nội mạc tử cung, u xơ tử cung hoặc dính buồng tử cung.
• Biến chứng sau sinh hoặc sau các thủ thuật sản phụ khoa như nhiễm trùng, băng huyết hoặc dính buồng tử cung.

2. Ở nam giới

• Suy giảm số lượng, khả năng di động hoặc hình thái tinh trùng do tuổi tác, bệnh lý hoặc lối sống không lành mạnh.
• Giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc các bệnh lý ảnh hưởng đến chức năng sinh tinh.
• Viêm nhiễm đường sinh dục hoặc biến chứng sau phẫu thuật vùng sinh dục.
• Rối loạn nội tiết hoặc rối loạn xuất tinh.

Mặc dù các cặp vợ chồng đã từng mang thai hoặc sinh con trước đó, khả năng sinh sản vẫn có thể thay đổi theo thời gian. Vì vậy, khi chậm có thai trở lại, cả hai vợ chồng nên được thăm khám và đánh giá đầy đủ để xác định nguyên nhân, từ đó xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp.

Dấu hiệu nghi ngờ vô sinh 2

Vô sinh 2 thường không có biểu hiện rõ ràng. Phần lớn trường hợp chỉ được phát hiện khi hai vợ chồng cố gắng mang thai trở lại trong một khoảng thời gian nhưng không thành công. Tuy nhiên, một số biểu hiện dưới đây có thể là dấu hiệu cảnh báo cần được thăm khám sớm:

• Quan hệ đều đặn nhưng chưa có thai lại: Nếu không sử dụng biện pháp tránh thai trong 12 tháng mà vẫn chưa có thai, hoặc 6 tháng với phụ nữ trên 35 tuổi, vợ chồng nên đến cơ sở y tế để được đánh giá khả năng sinh sản.
• Kinh nguyệt rối loạn: Chu kỳ không đều, quá thưa, quá dày hoặc mất kinh cho thấy rối loạn rụng trứng. Khi trứng không rụng đúng chu kỳ, khả năng thụ thai sẽ giảm.
• Đau vùng chậu hoặc đau khi quan hệ: Cơn đau kéo dài hoặc tái diễn có thể liên quan đến lạc nội mạc tử cung hoặc viêm vùng chậu, những bệnh lý ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản.
• Ra huyết bất thường: Kinh quá nhiều, kéo dài hoặc ra huyết giữa kỳ có thể là dấu hiệu rối loạn nội tiết hoặc tổn thương tại tử cung.
• Tiền sử sảy thai hoặc thai lưu: Những trường hợp này cần được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân, vì có thể liên quan đến bất thường ở tử cung, nội tiết hoặc di truyền, ảnh hưởng đến khả năng mang thai và duy trì thai kỳ.
• Biểu hiện bất thường ở nam giới: Giảm ham muốn, rối loạn cương, rối loạn xuất tinh, đau hoặc sưng tinh hoàn có thể liên quan đến các bệnh lý ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng và khả năng sinh sản.

Chẩn đoán vô sinh 2 như thế nào?

Để chẩn đoán vô sinh 2, bác sĩ sẽ khai thác tiền sử hai vợ chồng và các cận lâm sàng phù hợp.

• Khai thác tiền sử và khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ hỏi về chu kỳ kinh nguyệt, thời gian mong con, tiền sử mang thai, sảy thai, sinh con, các bệnh lý, phẫu thuật hoặc điều trị trước đây, đồng thời khám lâm sàng để phát hiện các dấu hiệu bất thường.
• Xét nghiệm nội tiết và đánh giá rụng trứng: Xét nghiệm hormone giúp xác định chức năng buồng trứng và khả năng phóng noãn. Nếu nội tiết rối loạn, khả năng thụ thai sẽ bị ảnh hưởng.
• Siêu âm cơ quan sinh sản: Siêu âm được sử dụng để đánh giá tử cung, buồng trứng và phần phụ, đồng thời phát hiện các bất thường như u xơ tử cung, polyp nội mạc tử cung, u nang buồng trứng hoặc lạc nội mạc tử cung.
• Đánh giá vòi trứng và buồng tử cung: Khi nghi ngờ tắc vòi trứng hoặc bất thường trong buồng tử cung, bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang tử cung vòi trứng (HSG), siêu âm bơm nước buồng tử cung (SIS) hoặc nội soi buồng tử cung trong một số trường hợp để đánh giá tình trạng vòi trứng và buồng tử cung.
• Tinh dịch đồ ở nam giới: Tinh dịch đồ là xét nghiệm cơ bản nhằm đánh giá số lượng, khả năng di động và hình thái tinh trùng. Nếu phát hiện bất thường, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm nội tiết, siêu âm hoặc xét nghiệm di truyền để xác định nguyên nhân gây vô sinh.

Không phải tất cả các cặp vợ chồng đều cần thực hiện toàn bộ các xét nghiệm trên. Bác sĩ sẽ chỉ định dựa trên tuổi, tiền sử sinh sản, kết quả thăm khám và nguyên nhân nghi ngờ để tránh thực hiện các xét nghiệm không cần thiết.

Vô sinh 2 có chữa được không?

Vô sinh 2 vẫn có thể điều trị được nếu xác định đúng nguyên nhân và can thiệp đúng thời điểm. Một số phương pháp điều trị vô sinh 2 thường được sử dụng như:

Điều trị nội khoa

Thuốc có thể được chỉ định khi vô sinh thứ phát liên quan đến rối loạn phóng noãn, bất thường nội tiết hoặc một số nguyên nhân có thể kiểm soát bằng điều trị nội khoa. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể sử dụng thuốc kích thích phóng noãn, điều chỉnh nội tiết hoặc điều trị bệnh lý nền ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.

Trong quá trình điều trị, người bệnh thường được theo dõi bằng siêu âm và xét nghiệm để đánh giá đáp ứng, điều chỉnh phác đồ và hạn chế biến chứng. Nếu nguyên nhân được kiểm soát tốt, một số trường hợp có thể cải thiện khả năng thụ thai mà chưa cần áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.

Can thiệp ngoại khoa

Phẫu thuật được cân nhắc khi vô sinh thứ phát liên quan đến bất thường cấu trúc hoặc bệnh lý cơ quan sinh sản có khả năng ảnh hưởng đến việc thụ thai.

Ở nữ giới, nội soi buồng tử cung hoặc nội soi ổ bụng có thể được chỉ định trong một số trường hợp như polyp nội mạc tử cung, u xơ tử cung, dính buồng tử cung, lạc nội mạc tử cung hoặc bệnh lý vòi trứng. Đặc biệt, tiền sử can thiệp buồng tử cung hoặc sinh nở trước đó cũng cần được xem xét khi đánh giá nguyên nhân vô sinh 2.

Ở nam giới, phẫu thuật có thể được cân nhắc khi có giãn tĩnh mạch thừng tinh, tắc đường dẫn tinh hoặc một số bất thường khác có khả năng ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh và vận chuyển tinh trùng.

Các phương pháp hỗ trợ sinh sản

Các phương pháp hỗ trợ sinh sản phổ biến hiện nay:

• Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI): Tinh trùng sau lọc rửa được đưa vào buồng tử cung gần thời điểm phóng noãn. IUI có thể phù hợp với một số trường hợp vô sinh không rõ nguyên nhân, yếu tố nam mức độ nhẹ hoặc rối loạn phóng noãn khi các điều kiện cần thiết khác vẫn thuận lợi.
• Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF): Trứng và tinh trùng được thụ tinh trong phòng thí nghiệm để tạo phôi, sau đó phôi phù hợp được chuyển vào tử cung. IVF có thể được cân nhắc khi có tắc vòi trứng, lạc nội mạc tử cung, yếu tố nam, tuổi sinh sản tăng hoặc các phương pháp điều trị trước chưa đạt kết quả.
• Tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (ICSI): Một tinh trùng được tiêm trực tiếp vào noãn để hỗ trợ thụ tinh. Kỹ thuật này thường được sử dụng trong chu kỳ IVF khi có yếu tố nam rõ rệt, phải lấy tinh trùng bằng thủ thuật hoặc từng xảy ra tình trạng thụ tinh kém hay thất bại ở chu kỳ trước.

Lời khuyên giúp tăng khả năng mang thai lần 2

Không phải mọi trường hợp vô sinh thứ phát đều có thể phòng ngừa. Tuy nhiên, việc chăm sóc sức khỏe sinh sản từ sớm, duy trì lối sống khoa học và chủ động thăm khám khi chậm có thai sẽ giúp phát hiện sớm các bất thường, từ đó nâng cao cơ hội mang thai và sinh con khỏe mạnh. Các cặp vợ chồng nên:

• Quan hệ đúng thời điểm rụng trứng: Duy trì quan hệ đều đặn, đặc biệt trong giai đoạn rụng trứng, giúp tăng khả năng gặp nhau giữa trứng và tinh trùng, từ đó nâng cao cơ hội thụ thai tự nhiên.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Thừa cân hoặc thiếu cân đều làm rối loạn nội tiết và ảnh hưởng đến rụng trứng. Khi cân nặng được kiểm soát tốt, khả năng sinh sản sẽ được cải thiện rõ rệt.
• Ăn uống cân bằng, bổ sung acid folic: Chế độ dinh dưỡng đầy đủ giúp nâng cao chất lượng trứng và tinh trùng. Bổ sung acid folic từ sớm còn hỗ trợ thai kỳ khỏe mạnh ngay từ giai đoạn đầu.
• Tránh thuốc lá, hạn chế rượu bia: Ngừng hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và tránh tiếp xúc với các chất độc hại có thể giúp cải thiện chất lượng trứng, tinh trùng và sức khỏe sinh sản.
• Ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng, vận động hợp lý: Căng thẳng kéo dài và lối sống ít vận động làm rối loạn hormone sinh sản. Ngược lại, nghỉ ngơi đầy đủ và vận động vừa phải giúp cơ thể ổn định hơn, hỗ trợ quá trình thụ thai.
• Khám sức khỏe sinh sản sớm: Nếu sau 12 tháng quan hệ đều đặn không sử dụng biện pháp tránh thai (hoặc sau 6 tháng nếu người vợ từ 35 tuổi trở lên) vẫn chưa có thai, hai vợ chồng nên đến cơ sở chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn kịp thời.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh (IVF Tâm Anh), quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Tóm lại, vô sinh 2 không đồng nghĩa với việc mất hẳn cơ hội làm cha mẹ thêm lần nữa. Phát hiện sớm, điều trị kịp thời và chăm sóc sức khỏe sinh sản đúng cách sẽ giúp nhiều cặp vợ chồng sớm đón con như mong đợi.