Vô sinh nữ là gì? Nguyên nhân và triệu chứng thường gặp

Suy buồng trứng sớm, tắc vòi trứng, rối loạn phóng noãn, sảy thai liên tiếp… là những nguyên nhân gây vô sinh nữ thường gặp. Vô sinh nữ không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến thiên chức làm mẹ, hạnh phúc gia đình mà còn gây ra những vấn đề sức khỏe của chị em.

Vô sinh nữ là gì? 

Theo định nghĩa của tổ chức Y tế thế giới, vô sinh nữ được định nghĩa là tình trạng một cặp vợ chồng sau một năm chung sống dù không sử dụng bất kỳ biện pháp tránh thai nào vẫn chưa thể mang thai một cách tự nhiên. Thời gian này được rút lại còn 6 tháng đối với phụ nữ trên 35 tuổi. (1)

Hiện nay vô sinh nữ chiếm khoảng 40% các trường hợp vô sinh vô sinh nói chung. Vô sinh nữ không chỉ cản trở thiên chức làm mẹ của người phụ nữ mà còn ảnh hưởng đến tinh thần và đời sống tình cảm vợ chồng.

Vô sinh nữ hiện nay được chia làm 2 nhóm là vô sinh nguyên phát và vô sinh thứ phát. Vô sinh nữ nguyên phát là tình trạng người phụ nữ chưa từng có thai mặc dù quan hệ tình dục bình thường trong một khoảng thời gian nhất định và không sử dụng biện pháp tránh thai nào.

Vô sinh nữ thứ phát là trường hợp người phụ nữ đã từng có thai hoặc có con trước đó nhưng sau đó không thể mang thai hoặc có con dù quan hệ tình dục đều đặn và không dùng biện pháp tránh thai.

>> Lý giải thắc mắc: Vô sinh có quan hệ được không?

Nguyên nhân bệnh vô sinh nữ

Có nhiều yếu tố là nguyên nhân dẫn đến vô sinh nữ, để việc mang thai thuận lợi cẩn đảm bảo các yếu tố như: Một trong hai buồng trứng phóng thích trứng trưởng thành, trứng di chuyển trong ống dẫn trứng và tinh trùng bơi vào ống dẫn trứng để thụ tinh. Trứng đã thụ tinh di chuyển xuống ống dẫn trứng đến tử cung và bám vào tử cung để tạo phôi và phát triển thai thai nhi.

Ở người phụ nữ, có một số nguyên nhân có thể làm gián đoạn quá trình này. Có thể kể đến một trong những nguyên nhân gây vô sinh ở nữ giới là:

• Rối loạn phóng noãn hay rối loạn rụng trứng, trong trường hợp này trứng sẽ không rụng hoặc chu kỳ rụng không thường xuyên, khó khăn cho việc trứng và tinh trùng gặp nhau để thụ tinh. Nguyên nhân rối loạn phóng noãn thường do ảnh hưởng của trục dưới đồi-tuyến yên-buồng trứng gây nên. (2)
• Lạc nội mạc tử cung: lạc nội mạc tử cung là bệnh lành tính nhưng lại ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe người phụ nữ. Khối lạc nội mạc tử cung có thể được phát hiện ở nhiều nơi trong cơ thể như buồng trứng, tử cung, trực tràng hoặc bóng đái… Khối lạc tử cung phát triển có thể ảnh hưởng đến hình thái tử cung, làm tắc nghẽn ống dẫn trứng, suy giảm dự trữ buồng trứng… trường hợp lạc nội mạc tử cung phát triển trong cơ tử cung sẽ làm ảnh hưởng đến sự làm tổ của phôi và sự phát triển của thai nhi.
• Tăng prolactin: Tăng prolactin làm giảm sản xuất estrogen và có thể dẫn đến vô sinh. Việc tăng prolactin có thể do sự rối loạn của tuyến yên hoặc do một số loại thuốc mà người bệnh đang sử dụng. Việc dư thừa prolactin dẫn đến các tình trạng như giảm ham muốn, kinh nguyệt rối loạn…
• Tắc ống dẫn trứng: ống dẫn trứng thông thương là điều kiện để trứng và tinh trùng gặp nhau và thụ tinh, việc ống dẫn trứng bị tắc, ứ dịch, chít hẹp khiến trứng và tinh trùng không thể gặp nhau, hoặc tăng nguy cơ mang thai ngoài tử cung. 
• Viêm vùng chậu: đây là bệnh lý phụ khoa thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Viêm vùng chậu là tình trạng nhiễm trùng ở cơ quan sinh dục nữ như ở tử cung, vòi trứng… tạo nên tổn thương sẹo và viêm dính, dẫn đến đau vùng chậu và nguy cơ mang thai ngoài tử cung và vô sinh.
• Bất thường về tử cung: tử cung nhi hóa, tử cung đôi, tử cung dị dạng, hẹp cổ tử cung… dẫn tới vô sinh hiếm muộn hoặc thai khó phát triển trong tử cung.
• Buồng trứng đa nang: phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng đa nang vẫn có thể có con tự nhiên nhưng sẽ khó khăn hơn so với phụ nữ bình thường. Đa nang buồng trứng gây mất cân bằng nội tiết tố và ảnh hưởng đến quá trình rụng trứng.
• Vô sinh không rõ nguyên nhân: ở một số trường hợp, vô sinh nữ không tìm được nguyên nhân. Bác sĩ sẽ trao đổi và tìm ra phương pháp điều trị phù hợp nhất theo tình trạng và nguyện vọng của người phụ nữ. 

>> Xem thêm: Bệnh basedow có ảnh hưởng đến sinh sản không?

Bên cạnh những nguyên nhân bệnh lý dẫn đến tình trạng vô sinh nữ, một số yếu tố nguy cơ có thể gây nên tình trạng hiếm muộn ở nữ giới bao gồm:

• Tuổi: càng lớn tuổi, số lượng và chất lượng trứng ở trên 2 buồng trứng của người phụ nữ càng suy giảm. Vào giữa những năm 30 tuổi, tốc độ rụng trứng sẽ tăng nhanh hơn dẫn đến chất lượng trứng sẽ kém hơn. Điều này đồng nghĩa với việc càng lớn tuổi việc thụ thai tự nhiên sẽ khó hơn, thai kỳ có nguy cơ cũng cao hơn.
• Phụ nữ sau tuổi 40 đối mặt với tình trạng suy buồng trứng, cơ hội mang thai tự nhiên chưa đến 5% mỗi tháng. Đặc biệt, từ 45 đến 49 tuổi tỷ lệ này giảm xuống chỉ còn 1%. Điều này đồng nghĩa với việc càng lớn tuổi việc thụ thai tự nhiên sẽ khó hơn, thai kỳ có nguy cơ cũng cao hơn.
• Cân nặng: thừa hoặc thiếu cân nặng đều có những ảnh hưởng tiêu cực đối với sức khỏe sinh sản, đặt biệt là quá trình rụng trứng của người phụ nữ. Việc có một cơ thể khỏe mạnh với cân nặng lý tưởng giúp cho quá trình rụng trứng và mang thai được cải thiện hơn.
• Hút thuốc lá: chất độc trong thuốc lá ảnh hưởng xấu đến mọi cơ quan trong cơ thể. Với sức khỏe sinh sản của người phụ nữ, hút thuốc lá tác động xấu đến tử cung, ống dẫn trứng, làm lão hóa buồng trứng và suy buồng trứng sớm, không chỉ vậy việc hút thuốc lá kể cả chủ động và thụ động đều làm tăng nguy cơ say thai, thai lưu và thai dị tật.

Triệu chứng bệnh vô sinh nữ dễ nhận biết

Dấu hiệu vô sinh nữ thường cảnh báo liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt và các vấn đề về nội tiết tố của phụ nữ. Một số triệu chứng vô sinh ở nữ dễ nhận biết bao gồm:

• Kinh nguyệt không đều hay không có kinh nguyệt cho thấy quá trình rụng trứng đang bị rối loạn. Một số nguyên nhân gây nên tình trạng này là do hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) gây nên, phụ nữ bị buồng trứng đa nang, các nang trứng nhỏ hình thành ở ngoại vi buồng trứng và không có trứng rụng, điều này dẫn đến chu kỳ kinh nguyệt không đều, không có kinh nguyệt trong một thời gian dài và dẫn đến khó mang thai.
  Một số nguyên nhân khác khiến kinh nguyệt không đều ở phụ nữ có thể kể đến như phụ nữ bị thừa cân hoặc thiết câu, người bị tăng prolactin máu, suy giảm dự trữ buồng trứng hoặc có rối loạn về chức năng tuyến giáp…
• Dịch âm đạo bất thường: Âm đạo tăng tiết dịch bất thường, dịch ngả vàng, xanh, có mùi hôi khó chịu, gây ngứa rát vùng âm đạo… là những biểu hiện đặc trưng của việc viêm nhiễm hoặc mắc các bệnh lý lây qua đường tình dục. Nếu có dấu hiệu khí hư biểu hiện bất thường nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa sản để được thăm khám, tầm soát và điều trị hợp lý.
• Rối loạn nội tiết tố: Biểu hiện rối loạn nội tiết tố là sự mất cân bằng hormone sinh sản ở người phụ nữ, tình trạng này không chỉ gây ảnh hưởng đến sức khỏe, thể chất nếu không được điều trị kịp thời có thể gây ra những hậu quả nặng nề như rối loạn phóng noãn, tăng sản nội mạc tử cung, rối loạn chu kỳ kinh nguyệt, phát sinh bệnh về tuyến giáp, tuyến yên, thận… đây đều là những biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng xấu đến sức khỏe sinh sản của chị em.
• Tiết dịch ở bầu ngực: tiết dịch bầu ngực bất thường, dịch có màu trắng đục như sữa nhưng không phải mang thai có thể cảnh báo mức prolactin cao ở phụ nữ. Nếu không phải ở trong thai kỳ đây có thể là dấu hiệu cảnh báo vô sinh vì prolactin cao cản trở việc sản xuất hormone giới tính, tùy vào mức độ prolactin, phụ nữ có thể bị vô sinh do không rụng trứng hoặc rụng trứng kém. (3)

Các phương pháp chẩn đoán vô sinh ở nữ giới

Hiện nay các phương pháp được sử dụng để chẩn đoán vô sinh nữ bao gồm:

Xét nghiệm cơ bản: một số xét nghiệm được chỉ định khi đi khám vô sinh nữ gồm:

• Xét nghiệm miễn dịch;
• Xét nghiệm kiểm tra AMH: đây là xét nghiệm để đánh giá số lượng trứng còn lại trên buồng trứng của người phụ nữ;
• Xét nghiệm tuyến giáp (TSH, T3, FT4);
• Xét nghiệm Chlamydia;
• Xét nghiệm nội tiết;
• Xét nghiệm sàng lọc ung thư vú, ung thư cổ tử cung;

Siêu âm: bên cạnh việc làm xét nghiệm, siêu âm cũng là phương pháp được chỉ định để kiểm tra sức khỏe sinh sản của chị em. Các siêu âm thường được chỉ định bao gồm: Siêu âm phụ khoa, siêu âm đếm nang thứ cấp, siêu âm theo dõi sự phát triển của nang noãn, siêu âm bơm nước buồng tử cung.

>> Xem thêm: Cách kiểm tra vô sinh tại nhà cho nam và nữ

Chụp X-quang tử cung vòi trứng (HSG): Đây là một thủ thuật chẩn đoán hình ảnh được sử dụng để quan sát bên trong tử cung và các ống dẫn trứng. Thủ thuật này đòi hỏi phải bơm một chất tương phản vào buồng tử cung thông qua âm đạo và cổ tử cung. Buồng tử cung sẽ được lấp đầy chất cản quang và khi ống dẫn trứng thông thì chất dịch này sẽ lấp đầy ống dẫn trứng và đi vào khoang bụng.

Chụp HSG thường được sử dụng để quan sát xem các ống dẫn trứng có bị tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn hay không, đồng thời có thể cho thấy hình dạng và kích thước bên trong của tử cung có bình thường hay không. Tất cả các tình trạng này đều có thể là nguyên nhân khó có con hoặc có thể ảnh hưởng lên thai kỳ.

Nội soi buồng tử cung chẩn đoán: là phương pháp để quan sát bên trong buồng tử cung để chẩn đoán những bất thường bên trong buồng tử cung như viêm nội mạc tử cung mãn tính, polyp tử cung… đây có thể là nguyên hân dẫn đến thất bại làm tổ nhiều lần, vô sinh.

Các phương pháp điều trị vô sinh ở phụ nữ hiệu quả

Với sự phát triển của y học hiện đại, các phương pháp điều trị vô sinh nữ ngày càng được ứng dụng và đem lại hiệu quả cao như:

• Dùng thuốc: Nếu nguyên nhân vô sinh nữ đến từ rối loạn nội tiết ảnh hưởng đến quá trình rụng trứng, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng một số thuốc kích thích buồng trứng để điều trị.
• Phẫu thuật: Tùy vào nguyên nhân vô sinh nữ như có polyp, u xơ, tắc ống dẫn trứng… bác sĩ có thể chỉ định làm phẫu thuật nội soi để giải quyết những vấn đề đó.
• Thụ tinh nhân tạo IUI: Thụ tinh nhân tạo được áp dụng cho những trường hợp vợ chồng hiếm muộn với nam, phương pháp này chọn lọc những tinh trùng khỏe nhất của người chồng để bơm vào buồng tử cung của người vợ ở thời điểm rụng trứng. Đây là phương pháp giúp tăng khả năng đậu thai cho những cặp vợ chồng hiếm muộn do tinh trùng yếu, ít, vợ có lạc nội mạc tử cung nhẹ và có yếu tố không thuận lợi tại tử cung, vô sinh không rõ nguyên nhân.
• Thụ tinh trong ống nghiệm IVF cổ điển: Phương pháp này phôi thai sẽ được thụ tinh ở phòng thí nghiệm trước khi chuyển vào buồng tử cung của người phụ nữ. Sau khi thực hiện các xét nghiệm kiểm tra cần thiết, bác sĩ sẽ sử dụng thuốc kích trứng để cho trứng phát triển. Sau khi trứng trưởng thành sẽ tiến hành chọc hút trứng, lựa chọn trứng có khả năng thụ tinh và cho kết hợp với tinh trùng khỏe mạnh trong đĩa cấy để tạo phôi. (4)
• Tiêm tinh trùng vào bào tương noãn ICSI: Tương tự với phương pháp hỗ trợ sinh sản IVF cổ điển, tuy nhiên khác với phương pháp IVF cổ điển cần sử dụng một lượng lớn tinh trùng để thụ tinh với trứng, với ICSI chỉ cần duy nhất 1 tinh trùng bơm trực tiếp vào noãn để thụ tinh thành phôi. Phôi sau khi được tạo thành sẽ tiến hành chuyển ngược lại buồng tử cung của người phụ nữ.

>> Xem thêm: Vô sinh có con được không? Làm thế nào để tăng khả năng có con?

Các phương án phòng ngừa như thế nào?

Để phòng ngừa vô sinh nữ, điều đầu tiên chị em cần làm là yêu thương và quan tâm đến sức khỏe của mình hơn. Thực hiện thói quen thăm khám phụ khoa định kỳ để có thể phát hiện sớm những bệnh lý có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản và có phương án điều trị sớm. Bên cạnh đó thực hiện lối sống lành lạnh, hạn chế những thói quen xấu gây vô sinh ở nữ và ảnh hưởng đến sức khỏe như:

• Duy trì cân nặng hợp lý, việc thừa cân hay thiếu cân đều ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe sinh sản, rối loạn rụng trứng. Chị em nên kết hợp vận động mức độ vừa phải để nâng cao sức khỏe.
• Không hút thuốc: việc hút thuốc lá thụ động hay chủ động đều ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng sinh sản và sự phát triển của thai nhi. Nếu phụ nữ dù đang cân nhắc tới việc mang thai hay chưa cũng nên bỏ thuốc lá để tốt cho sức khỏe.
• Hạn chế rượu bia: việc sử dụng rượu bia thường xuyên có thể làm giảm khả năng sinh sản và ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. 
• Giảm căng thẳng: việc mong chờ em bé nhưng chưa thành hiện thực làm nhiều cặp vợ chồng gặp lo lắng căng thẳng, tuy nhiên một số nghiên cứu chỉ ra rằng căng thẳng, mệt mỏi khiến kết quả điều trị vô sinh kém hơn. Vì vậy hai vợ chồng nên giữ tinh thần thoải mái, thăm khám khi có dấu hiệu nghi ngờ vô sinh và nghe theo chỉ định của bác sĩ.

Hy vọng bài viết đã cung cấp thông tin về vô sinh nữ một cách toàn diện và chi tiết. Chị em đang mong con không nên trì hoãn thời gian thăm khám để tránh bỏ lỡ thời gian vàng trong điều trị.