Phôi ngày 5 là gì? Ưu điểm và đặc điểm hình thái

Trong quá trình thụ tinh trong ống nghiệm, mỗi giai đoạn phát triển của phôi đều mang ý nghĩa quan trọng đối với khả năng mang thai sau chuyển phôi. Trong đó, phôi ngày 5 thường được các bác sĩ đánh giá cao vì đã phát triển đến giai đoạn phôi nang với tiềm năng làm tổ tốt hơn ở nhiều trường hợp. Tìm hiểu về hình thái, tốc độ phát triển và những ưu điểm của phôi ngày 5 sẽ giúp các cặp vợ chồng có thêm góc nhìn rõ ràng hơn trong hành trình IVF.

Tìm hiểu phôi ngày 5 là gì?

Phôi ngày 5 là phôi được tạo ra sau khi trứng và tinh trùng thụ tinh thành công trong quá trình thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), sau đó tiếp tục được nuôi cấy trong môi trường chuyên biệt tại phòng lab trong khoảng 5 ngày. Ở giai đoạn này, phôi thường phát triển đến mức phôi nang (blastocyst) – giai đoạn được xem là có ý nghĩa quan trọng trước khi phôi bám vào niêm mạc tử cung để làm tổ.

So với phôi ngày 2 hoặc ngày 3, phôi ngày 5 đã trải qua nhiều lần phân chia tế bào hơn, giúp chuyên viên phôi học đánh giá rõ hơn về chất lượng và tiềm năng phát triển của phôi.

1. Quá trình phát triển của phôi đến giai đoạn ngày 5

Sau khi trứng được thụ tinh với tinh trùng, phôi bắt đầu bước vào quá trình phân chia và phát triển liên tục:

• Ngày 0: Chuyên viên phôi học thu nhận trứng và chuẩn bị tinh trùng để thực hiện thụ tinh. Sau khoảng 3-6 giờ sau chọc hút, trứng có thể được thụ tinh với tinh trùng bằng phương pháp phù hợp. Tỷ lệ thụ tinh có thể đạt khoảng 83-86% tùy phương pháp và đặc điểm của từng trường hợp. Sau khi thụ tinh, trứng được chuyển sang môi trường nuôi cấy phôi để tiếp tục theo dõi sự phát triển.

• Ngày 1: Trứng thụ tinh tạo thành hợp tử (zygote), bắt đầu xuất hiện tiền nhân từ vật chất di truyền của bố và mẹ.

• Ngày 2: Phôi thường phát triển thành khoảng 2 – 4 tế bào.

• Ngày 3: Phôi tiếp tục phân chia lên khoảng 6 – 10 tế bào, đây là giai đoạn phôi phân cắt.

• Ngày 4: Các tế bào bắt đầu kết dính chặt với nhau, hình thành phôi dâu (morula).

• Ngày 5: Phôi phát triển thành phôi nang với khoang dịch bên trong, cấu trúc tế bào bắt đầu chuyên biệt hóa rõ ràng.

Nuôi phôi ngày 5 là quá trình nuôi dưỡng phôi trong hệ thống nuôi cấy đến ngày thứ 5 sau khi trứng và tinh trùng thụ tinh

2. Đặc điểm và kích thước của phôi ngày 5

Phôi ngày 5 có cấu trúc phức tạp hơn so với các giai đoạn trước. Ở thời điểm này, đặc điểm phôi ngày 5 không còn là cụm tế bào đặc mà bắt đầu xuất hiện một khoang dịch bên trong gọi là blastocoel. Cấu trúc phôi thường gồm 3 thành phần chính:

• Khối tế bào bên trong (Inner Cell Mass – ICM): là nhóm tế bào có vai trò phát triển thành thai nhi sau này.

• Lớp tế bào nuôi (Trophectoderm – TE): bao quanh bên ngoài, có vai trò hình thành nhau thai.

• Khoang phôi nang: chứa dịch, giúp phôi giãn nở và chuẩn bị cho quá trình làm tổ.

Kích thước của phôi 5 ngày thường dao động khoảng 0,1 – 0,2 mm, tương đương khoảng 100 – 200 micromet. Dù kích thước rất nhỏ, đây lại là giai đoạn phôi đã có sự biệt hóa tế bào rõ rệt và mang nhiều giá trị trong đánh giá chất lượng phôi.

3. Giải đáp phôi ngày 5 đã thoát màng hay chưa?

Thoát màng là hiện tượng phôi phá vỡ lớp màng bao quanh bên ngoài để chuẩn bị bám vào niêm mạc tử cung. Không phải tất cả phôi ngày 5 đều đã thoát màng. Ở giai đoạn này, phôi có thể đang ở nhiều mức độ phát triển khác nhau tùy vào tốc độ phân chia của từng phôi. Một số phôi mới chỉ ở giai đoạn phôi nang sớm, vẫn nằm hoàn toàn trong lớp màng trong suốt (zona pellucida). Trong khi đó, một số phôi phát triển nhanh hơn có thể bắt đầu giãn nở mạnh, mỏng màng hoặc đang bước vào quá trình thoát màng.

Phôi ngày 5 có thể đang ở nhiều mức độ phát triển khác nhau tùy vào tốc độ phân chia của từng phôi

Ưu điểm của nuôi phôi ngày 5 trong IVF

So với chuyển phôi ở giai đoạn phân chia sớm, ưu điểm của phôi ngày 5 là phôi đã phát triển đến giai đoạn phôi nang, từ đó mang lại một số thuận lợi trong quá trình lựa chọn và chuyển phôi như:

• Có thể tăng cơ hội làm tổ và mang thai trên mỗi lần chuyển phôi: Phôi nang ngày 5 đã trải qua thêm một giai đoạn phát triển trong labo, giúp bác sĩ có thêm cơ sở để lựa chọn phôi có tiềm năng phát triển tốt để chuyển.

• Hỗ trợ giảm nguy cơ đa thai: Khi có phôi nang phù hợp, bác sĩ có thể lựa chọn chuyển một phôi, qua đó hạn chế nguy cơ đa thai. Đa thai làm tăng nguy cơ đối với cả mẹ và thai nhi.

• Đánh giá phôi rõ hơn về khả năng phát triển: Không phải tất cả phôi ở ngày 2-3 đều tiếp tục phát triển thành phôi nang. Việc nuôi đến ngày 5 giúp đánh giá thêm khả năng phát triển của từng phôi trước khi lựa chọn phôi chuyển.

• Thuận lợi cho thực hiện PGT: Sinh thiết PGT hiện chủ yếu được thực hiện ở giai đoạn phôi nang, khi có thể lấy một số tế bào từ lớp tế bào lá nuôi để xét nghiệm. Sau sinh thiết, phôi thường được đông lạnh và chờ kết quả trước khi chuyển.

• Thời điểm chuyển phôi tương đồng hơn với sinh lý làm tổ: Phôi nang hình thành vào khoảng ngày 5-6 sau thụ tinh và sau đó mới bắt đầu quá trình thoát màng, bám và làm tổ trong nội mạc tử cung. Vì vậy, chuyển phôi nang cho phép bác sĩ lựa chọn thời điểm chuyển phù hợp với sự phát triển của phôi và phác đồ chuẩn bị nội mạc.

Vui tết đoàn viên – Đón con đầu lòng từ một phôi ngày 5 duy nhất sau gần 7 năm hiếm muộn

Đánh giá phân loại phôi ngày 5 như thế nào?

Phôi ngày 5 thường được đánh giá dựa trên 3 tiêu chí chính sau:

• Mức độ giãn nở của phôi nang: Đánh giá mức độ phát triển của khoang phôi, từ phôi nang sớm đến phôi nang giãn nở hoặc đang thoát màng.

• Chất lượng khối tế bào bên trong (ICM – Inner Cell Mass): Là nhóm tế bào sẽ phát triển thành thai nhi. Tế bào càng kết tụ chặt, số lượng tốt thì chất lượng phôi càng cao.

• Chất lượng lớp tế bào nuôi (TE – Trophectoderm): Là lớp tế bào bên ngoài có vai trò hình thành nhau thai. Tế bào đều, liên kết tốt thường được đánh giá tích cực hơn.

Dựa trên mức độ phát triển và hình thái của phôi nang, phôi ngày 5 thường được phân loại thành các mức cơ bản như:

• Phôi ngày 5 loại 1: Là nhóm phôi có chất lượng tốt, cấu trúc phôi nang rõ, khối tế bào bên trong kết tụ tốt và lớp tế bào nuôi phát triển đồng đều. Đây thường là nhóm phôi được ưu tiên trong chuyển phôi hoặc đông lạnh.

• Phôi ngày 5 loại 2: Phôi phát triển tương đối tốt nhưng chất lượng tế bào có thể chưa đồng đều hoàn toàn. Nhóm phôi này vẫn có khả năng làm tổ và mang thai nếu được chỉ định phù hợp.

• Phôi ngày 5 loại 3: Là nhóm phôi có chất lượng thấp hơn, tốc độ phát triển hoặc hình thái tế bào chưa tối ưu. Khả năng làm tổ có thể thấp hơn so với phôi loại 1 hoặc loại 2, tuy nhiên việc đánh giá vẫn cần kết hợp thêm nhiều yếu tố chuyên môn khác.

Vai trò của Lab và tiêu chuẩn cần đáp ứng để phôi ngày 5 phát triển tốt

1. Điều kiện nuôi cấy tối ưu

Để phôi có thể phát triển đến ngày 5 và đạt chất lượng tốt, phòng Lab phôi học giữ vai trò đặc biệt quan trọng, bởi đây là môi trường thay thế gần nhất cho điều kiện tự nhiên trong cơ thể người mẹ. Trong suốt quá trình nuôi cấy, phôi nhạy cảm với những thay đổi nhỏ về nhiệt độ, nồng độ khí CO2 – O2, độ pH, độ ẩm và chất lượng môi trường nuôi. Chỉ cần một sai lệch nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến tốc độ phân chia hoặc khả năng phát triển thành phôi nang. Vì vậy, một Lab đạt chuẩn cần được trang bị hệ thống tủ nuôi cấy hiện đại, kiểm soát khí sạch nghiêm ngặt, hạn chế rung lắc, ánh sáng mạnh và các tác nhân ô nhiễm từ bên ngoài.

2. Chuyên viên phôi học giàu kinh nghiệm

Trong quá trình nuôi cấy, chuyên viên phôi học là người theo dõi tốc độ phân chia, đánh giá hình thái phôi theo từng giai đoạn và đưa ra các quyết định quan trọng như tiếp tục nuôi phôi, đông lạnh hay phối hợp với bác sĩ lựa chọn thời điểm chuyển phôi phù hợp. Những thao tác như xử lý noãn, thụ tinh, thay môi trường nuôi cấy, quan sát sự phát triển của phôi hay sinh thiết phôi nếu cần đều đòi hỏi độ chính xác cao và nhiều kinh nghiệm thực tế.

Tại IVF Tâm Anh (IVFTA), quy trình nuôi cấy phôi được thực hiện trong hệ thống Lab phôi học công nghệ cao với môi trường kiểm soát nghiêm ngặt về nhiệt độ, khí CO2 – O2, độ ẩm và tiêu chuẩn khí sạch ISO 5 nhằm tạo điều kiện tối ưu cho phôi phát triển. Sau khi noãn và tinh trùng được thụ tinh bằng IVF, phôi sẽ được theo dõi liên tục từ ngày 1 đến ngày 5 bằng hệ thống nuôi cấy hiện đại, giúp chuyên viên phôi học đánh giá chính xác tốc độ phân chia và chất lượng phôi. Những phôi đạt tiêu chuẩn sẽ được chỉ định chuyển phôi, sàng lọc di truyền nếu cần hoặc chuyển sang giai đoạn trữ đông bằng kỹ thuật thủy tinh hóa để bảo toàn chất lượng cho các chu kỳ điều trị sau. Quy trình này giúp tối ưu khả năng làm tổ và nâng cao hiệu quả điều trị hiếm muộn.

Câu hỏi thường gặp

1. Có ít phôi có nuôi lên được ngày 5 không?

Có ít phôi vẫn có thể tiếp tục nuôi lên ngày 5 nếu chất lượng phôi tốt và tốc độ phân chia ổn định. Trên thực tế, số lượng phôi không phải yếu tố quyết định duy nhất, mà khả năng phát triển của từng phôi mới là tiêu chí quan trọng. Tuy nhiên, khi số phôi ban đầu ít, một số trung tâm hỗ trợ sinh sản có thể cân nhắc chuyển phôi sớm hơn ở ngày 3 hoặc tiếp tục nuôi đến ngày 5 tùy vào tuổi người vợ, chất lượng noãn, tinh trùng và phác đồ điều trị. Quyết định cuối cùng thường được cá thể hóa để tối ưu cơ hội làm tổ và tăng tỷ lệ có thai.

2. Phôi trung bình nuôi lên ngày 5 có được không?

Phôi chất lượng trung bình vẫn có thể nuôi lên ngày 5 nếu phôi tiếp tục phân chia ổn định và đáp ứng tốt trong môi trường nuôi cấy. Trên thực tế, không phải tất cả phôi trung bình đều ngừng phát triển, nhiều phôi vẫn có thể tiến đến giai đoạn phôi nang và tạo cơ hội chuyển phôi thành công. Tuy nhiên, khả năng phát triển đến ngày 5 sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chất lượng noãn, tinh trùng, điều kiện phòng Lab và khả năng phát triển nội tại của phôi. Vì vậy, bác sĩ và chuyên viên phôi học thường sẽ theo dõi sát từng ngày để đưa ra hướng xử lý phù hợp.

3. Nên nuôi phôi ngày 5 ở đâu?

Khi tìm hiểu nên nuôi phôi ngày 5 ở đâu, yếu tố hàng đầu cần cân nhắc nằm ở chất lượng phòng Lab phôi học, kinh nghiệm của đội ngũ bác sĩ – chuyên viên phôi học và khả năng cá thể hóa phác đồ điều trị. Nuôi phôi đến ngày 5 là kỹ thuật đòi hỏi môi trường nuôi cấy cực kỳ ổn định về nhiệt độ, khí CO2, độ ẩm và quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt, vì vậy nên ưu tiên các trung tâm hỗ trợ sinh sản lớn, có hệ thống Lab hiện đại và tỷ lệ nuôi phôi nang tốt.

Ngoài ra, khi lựa chọn nơi nuôi phôi ngày 5, các yếu tố sau cũng phần nào phản ánh hiệu quả điều trị, từ đó làm cơ sở cho quyết định nuôi đâu ở đâu phù hợp:

• Tỷ lệ phôi phát triển lên ngày 5 tại trung tâm.

• Có áp dụng nuôi phôi bằng hệ thống tủ time-lapse hay AI hỗ trợ đánh giá phôi không.

• Kinh nghiệm xử lý các ca ít trứng, ít phôi, tuổi mẹ lớn hoặc IVF thất bại nhiều lần.

• Có thực hiện sàng lọc di truyền phôi PGT nếu cần hay không.

Tháng 04/2026 vừa qua, hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh (IVF Tâm Anh) chính thức được vinh danh là “Top 1 Hệ thống Bệnh viện Hỗ trợ sinh sản hàng đầu ASEAN 2026” tại Diễn đàn hợp tác Kinh tế Việt Nam – ASEAN, Singapore. Đây là minh chứng cho vị thế hàng đầu khu vực với tỷ lệ thành công cao và kỹ thuật hiện đại. Hiện nay, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản IVFTA, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là một trong những đơn vị tiên phong ứng dụng công nghệ vào kỹ thuật nuôi phôi ngày 5 thành công và đem lại kết quả cho các cặp vợ chồng đang khó khăn trong quá trình làm IVF.

Cùng với đội ngũ chuyên gia giỏi, bác sĩ giàu kinh nghiệm, tận tâm, tay nghề cao, IVF Tâm Anh còn là đơn vị đầu tiên tại khu vực Đông Nam Á áp dụng hệ thống nuôi cấy phôi Timelapse geri plus giúp đánh giá chính xác khả năng và chất lượng làm tổ của phôi, nâng cao tỷ lệ thành công của IVF. Đây là bước đột phá lớn, làm chủ “cuộc cách mạng” trong công nghệ hỗ trợ sinh sản tại Việt Nam.

Phôi ngày 5 là một trong những giai đoạn phát triển quan trọng trong thụ tinh trong ống nghiệm, phản ánh tiềm năng phát triển và khả năng làm tổ của phôi. Hy vọng bài viết đã mang đến nhiều thông tin hữu ích để gia đình có thể hiểu rõ về đặc điểm hình thái, quá trình phát triển cũng như những ưu điểm của phôi ngày 5 từ đó có thêm cơ sở trong quá trình điều trị hiếm muộn.