Tinh hoàn lạc chỗ: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Theo ước tính cứ 25 bé trai thì có 1 bé sinh ra có tinh hoàn lạc chỗ. Nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, tình trạng này có thể gây ra nhiều ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe sinh sản nam giới, thậm chí làm tăng nguy cơ vô sinh hiếm muộn.

Tinh hoàn lạc chỗ là gì?

Tinh hoàn lạc chỗ là tình trạng mà một hoặc cả hai tinh hoàn không di chuyển từ ổ bụng xuống bìu sau khi trẻ được sinh ra. Thay vì nằm trong bìu, tinh hoàn bị “lạc” ở một số vị trí khác trong cơ thể, như trong bụng hoặc trên xương mu…

Đây là một bệnh lý khá phổ biến ở trẻ sơ sinh nam và có thể tự điều chỉnh trong vài tháng đầu đời. Tuy nhiên, vẫn có một số trường hợp cần can thiệp phẫu thuật sớm nhằm đưa tinh hoàn về đúng vị trí để tránh những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và khả năng sinh sản của người bệnh sau này.

Nguyên nhân tinh hoàn lạc chỗ

Đến nay nguyên nhân chính xác gây tinh hoàn lạc chỗ vẫn chưa được nghiên cứu làm rõ. Tuy nhiên, các chuyên gia tin rằng các yếu tố như gen di truyền, sức khỏe của người mẹ trong thai kỳ và nhiều yếu tố khác có thể làm rối loạn quá trình sản xuất hormone, thay đổi các yếu tố thể chất và ảnh hưởng đến hoạt động thần kinh, từ đó gây ra sự số trong việc phát triển và di chuyển của tinh hoàn đến đúng vị trí.

Những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ tinh hoàn lạc chỗ ở trẻ sơ sinh nam bao gồm:

• Trẻ sinh non, thiếu cân.
• Tiền sử gia đình có người bị tinh hoàn lạc chỗ.
• Trẻ sơ sinh mắc các dị tật bẩm sinh như hội chứng Down, khiếm khuyết thành bụng.
• Người mẹ bị tiểu đường trước hoặc trong thai kỳ.
• Người mẹ sử dụng rượu bia quá mức lúc mang thai.
• Người mẹ có thói quen hút thuốc lá hoặc hít phải khói thuốc lá.
• Bố mẹ thường xuyên tiếp xúc với các hóa chất công nghiệp độc hại như thuốc trừ sâu. (1)

Dấu hiệu tinh hoàn lạc chỗ

Dấu hiệu dễ dàng nhận biết tình trạng tinh hoàn lạc chỗ là khi sờ vào bìu có thể cảm nhận thấy hoặc không thấy tinh hoàn. Trên thực tế khoảng 80% trường hợp tinh hoàn lạc chỗ có thể sờ thấy được. Tuy nhiên, nếu không thể cảm nhận thấy thì khả năng cao tinh hoàn bị “lạc” tại các vị trí như:

• Trong ống bẹn: Đây là vị trí phổ biến nhất, khi tinh hoàn nằm dọc theo ống bẹn nối giữa ổ bụng và bìu.
• Trong ổ bụng: Tinh hoàn có thể nằm sâu trong ổ bụng, không thể cảm nhận qua thăm khám lâm sàng.

Bên cạnh đó, trường hợp không thể sờ thấy tinh hoàn còn có khả năng do không có tinh hoàn hoặc teo tinh hoàn. Tức là dù tinh hoàn đã di chuyển xuống bìu nhưng vì kích thước quá nhỏ nên không thể cảm thấy khi sờ. Ngoài ra, một số trường hợp đặc biệt còn không có tinh hoàn, nghĩa là tinh hoàn chưa hoặc không bao giờ được hình thành.

Biến chứng tinh hoàn lạc chỗ

Bác sĩ Nguyễn Quang Vinh – Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, BVĐK Tâm Anh cho biết, khi tinh hoàn không nằm đúng vị trí trong bìu, nguy cơ mắc các biến chứng tăng cao do môi trường bên ngoài bìu không phù hợp cho sự phát triển của tinh hoàn. Nhiệt độ trên thành bụng hoặc nằm trên đùi thường cao hơn so với bìu, do đó làm suy giảm chức năng của tinh hoàn. Nếu không được điều trị kịp thời, tinh hoàn lạc chỗ có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng như:

1. Xoắn tinh hoàn

Đây là tình trạng tĩnh mạch ở thừng tinh bị xoắn, làm tắc nghẽn dòng máu đến tinh hoàn. Người bệnh sẽ cảm thấy đau đớn dữ dội và cần được cấp cứu ngay. Nếu tình trạng này kéo dài, tinh hoàn có thể bị tổn thương nghiêm trọng, thậm chí phải phẫu thuật cắt bỏ.

2. Chấn thương

Nếu không nằm đúng vị trí trong da bìu, khả năng cao tinh hoàn sẽ bị tổn thương do áp lực từ xương mu.

3. Thoát vị bẹn

Thoát vị bẹn là một biến chứng có thể xảy ra khi tinh hoàn ẩn ở vùng bẹn. Khi đó, sẽ xuất hiện một khe hở giữa bụng và ống bẹn, cho phép một phần ruột lọt qua. Điều này có thể gây đau đớn, khó chịu, hoặc thậm chí dẫn đến hoại tử ruột nếu không được xử lý kịp thời.

>> Xem thêm: Phân biệt nhanh tinh hoàn lạc chỗ và tinh hoàn ẩn khác nhau gì?

Phương pháp chẩn đoán tinh hoàn lạc chỗ

Để chẩn đoán tinh hoàn lạc chỗ, các bác sĩ thường sử dụng một số phương pháp sau:

1. Siêu âm bụng

Siêu âm bụng được xem là một trong những phương pháp chẩn đoán tinh hoàn lạc chỗ phổ biến nhất. Với nguyên lý sử dụng sóng âm thanh để tạo ra hình ảnh của các cấu trúc bên trong cơ thể, từ đó giúp bác sĩ quan sát và đánh giá vị trí của tinh hoàn một cách rõ ràng. Tuy nhiên, nếu siêu âm không thể xác định rõ vị trí của tinh hoàn, các phương pháp chẩn đoán khác như chụp MRI sẽ được chỉ định tiếp theo.

2. Chụp MRI

Chụp MRI là phương pháp đặc biệt hữu ích trong những trường hợp chẩn đoán tinh hoàn nằm sâu trong ổ bụng hoặc các vị trí không thể phát hiện qua siêu âm. Nhờ ưu thế cung cấp hình ảnh chi tiết và rõ ràng hơn so với siêu âm, giúp bác sĩ dễ dàng xác định vị trí tinh hoàn ngay cả khi chúng nằm sâu trong ổ bụng. Phương pháp này cũng giúp đánh giá cấu trúc xung quanh tinh hoàn, phát hiện các bất thường tiềm ẩn như u bướu hoặc các dấu hiệu của thoát vị bẹn.

3. Xét nghiệm nhiễm sắc thể

Xét nghiệm nhiễm sắc thể giúp phát hiện các bất thường di truyền có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển của tinh hoàn, đặc biệt là những đột biến liên quan đến nhiễm sắc thể giới tính như hội chứng Klinefelter.

4. Những xét nghiệm chỉ điểm khối u

Các xét nghiệm chỉ điểm khối u như AFP, β-hCG, LDH… có thể được chỉ định nhằm phát hiện sự hiện diện của khối u. Việc phát hiện sớm sẽ giúp bác sĩ có kế hoạch điều trị kịp thời, tăng cơ hội chữa khỏi.

Cách điều trị tinh hoàn lạc chỗ

Bác sĩ Vinh cho biết, mục tiêu chính của việc điều trị tinh hoàn lạc chỗ là đưa tinh hoàn về đúng vị trí trong bìu. Các chuyên gia khuyến cáo nên can thiệp sớm, tốt nhất là trước khi trẻ đạt 18 tháng tuổi, nhằm giảm thiểu nguy cơ gặp phải các vấn đề sức khỏe như vô sinh nam hoặc ung thư tinh hoàn trong tương lai.

Khi phát hiện trẻ sơ sinh có tinh hoàn lạc chỗ, bác sĩ sẽ theo dõi trong vòng 6 tháng đầu. Nếu sau khoảng thời gian này, tinh hoàn vẫn chưa tự hạ xuống bìu, các bác sĩ sẽ tiến hành đánh giá và đề xuất phương pháp điều trị phù hợp.

1. Điều trị nội khoa

Điều trị nội khoa là phương pháp điều trị trước đây được áp dụng cho những trường hợp tinh hoàn lạc chỗ nhẹ hoặc khi tinh hoàn nằm gần bìu. Liệu pháp này chủ yếu dựa vào việc sử dụng hormone hCG để kích thích quá trình di chuyển của tinh hoàn xuống bìu mà không cần can thiệp phẫu thuật. Tuy nhiên phương pháp này hiện không còn hiệu quả cao, ít được áp dụng trong điều trị tinh hoàn lạc chỗ.

Liều lượng và thời gian tiêm cần được cân nhắc kỹ lưỡng để phù hợp với thể trạng của từng bé trai. Nếu liều lượng không chính xác, tinh hoàn có thể không đáp ứng với thuốc, khiến trẻ mất cơ hội điều trị trong giai đoạn vàng, từ đó nguy cơ tinh hoàn bị tổn thương, vôi hóa hoàn toàn sẽ tăng cao, dẫn đến mất khả năng thực hiện chức năng nội tiết và ngoại tiết.

>> Xem thêm: Vôi hóa tinh hoàn: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị

2. Phẫu thuật tinh hoàn lạc chỗ

Phẫu thuật tinh hoàn lạc chỗ nhằm đưa tinh hoàn xuống bìu và cố định tại vị trí đúng. Đây được xem làm phương pháp điều trị phổ biến nhất với tỷ lệ thành công gần như đạt đến 100%, giúp tinh hoàn phát triển bình thường và giảm nguy cơ mắc các biến chứng như xoắn tinh hoàn hoặc ung thư tinh hoàn…

• Với bé trai trước tuổi dậy thì bị tinh hoàn lạc chỗ sờ thấy được, bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật hạ tinh hoàn qua đường bìu hay đường bẹn.
• Với bé trai trước tuổi dậy thì bị tinh hoàn lạc chỗ không sờ thấy được, bác sĩ sẽ tiến hành phẫu thuật thăm dò đồng thời xác định trạng thái của mạch tinh hoàn, từ đó đưa ra các bước tiếp theo của phẫu thuật.
• Ở nam giới trưởng thành, với trường hợp tinh hoàn chưa bị ung thư hóa, hướng điều trị sẽ là phẫu thuật hạ tinh hoàn kết hợp phác đồ cân bằng nội tiết tố. Tuy nhiên, khi tinh hoàn lạc chỗ đã biến chứng thành ung thư, bác sẽ phải cắt bỏ tinh hoàn, nạo vét hạch kết hợp điều trị ung thư hỗ trợ. (2)

Sau phẫu thuật, người bệnh cần được theo dõi định kỳ để đánh giá sự phát triển của tinh hoàn và đảm bảo rằng tinh hoàn hoạt động bình thường. Bác sĩ sẽ kiểm tra vị trí của tinh hoàn, kích thước và khả năng sản xuất hormone. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, các xét nghiệm bổ sung như siêu âm hoặc xét nghiệm chỉ điểm khối u có thể được chỉ định.

Việc chăm sóc sau phẫu thuật bao gồm giữ cho vùng phẫu thuật sạch sẽ, theo dõi các dấu hiệu nhiễm trùng và đảm bảo người bệnh không tham gia vào các hoạt động thể thao hoặc vận động mạnh trong thời gian hồi phục sau phẫu thuật.

Có phòng ngừa tinh hoàn lạc chỗ được không?

Cho đến hiện nay, vẫn chưa có biện pháp nào được chứng minh có thể phòng ngừa tuyệt đối tình trạng tinh hoàn lạc chỗ. Hầu hết các trường hợp lạc tinh hoàn đều nằm ngoài tầm kiểm soát của bất kỳ ai, kể cả bác sĩ điều trị.

Mặc dù không thể phòng ngừa hoàn toàn thế nhưng một số yếu tố nguy cơ có thể được kiểm soát để giảm khả năng xảy ra tình trạng tinh hoàn lạc chỗ:

• Người mẹ nên duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý và bổ sung các vitamin cần thiết trước và trong khi mang thai để đảm bảo sự phát triển khỏe mạnh của thai nhi. Tránh tiếp xúc với các chất độc hại như thuốc lá, rượu bia và các hóa chất như thuốc trừ sâu…
• Thăm khám thai định kỳ giúp phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường trong quá trình phát triển của thai nhi, từ đó có thể kịp thời can thiệp và theo dõi.
• Sau khi sinh, việc khám sức khỏe định kỳ cho trẻ rất quan trọng. Nếu phát hiện tinh hoàn chưa xuống bìu, cần thông báo cho bác sĩ để được theo dõi và đưa ra kế hoạch điều trị kịp thời.

Câu hỏi thường gặp

1. Tinh hoàn lạc chỗ có con được không?

Nam giới bị tinh hoàn lạc chỗ vẫn có khả năng duy trì chức năng sinh sản và CÓ THỂ có con nếu được phát hiện và điều trị sớm. Nếu kéo dài việc điều trị, nguy cơ tổn thương tinh hoàn sẽ tăng lên, làm suy giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, từ đó làm giảm khả năng sinh sản của nam giới.

>> Giải đáp chi tiết: Tinh hoàn lạc chỗ có con được không? Liệu có vô sinh?

Thêm vào đó, tinh hoàn lạc chỗ khi không được điều trị sớm còn có nguy cơ phát triển thành khối u hoặc gặp nhiều biến chứng nguy hiểm như xoắn tinh hoàn, thoát vị bẹn…

2. Người bị tinh hoàn lạc chỗ có tinh trùng không?

Người bị tinh hoàn lạc chỗ vẫn có khả năng có tinh trùng, tuy nhiên số lượng và chất lượng thường thấp hơn so với nam giới bình thường. Trên thực tế, nhiệt độ tại bìu được cơ thể điều chỉnh thích hợp với việc sản xuất và nuôi dưỡng tinh trùng của tinh hoàn.

Bởi vậy, nếu tinh hoàn bị “lạc” ở vị trí bất thường như trong ổ bụng hoặc trong ống bẹn, nhiệt độ cao ở những vị trí này có thể làm cản trở quá trình sinh tinh, dẫn đến số lượng tinh trùng thấp hoặc thậm chí không thể sản xuất tinh trùng, gây ra tình trạng không có tinh trùng trong tinh dịch (vô tinh).

Việc phát hiện và điều trị sớm, đặc biệt là trước 18 tháng tuổi, có thể giúp duy trì khả năng sản xuất tinh trùng, nhưng nếu điều trị muộn, tinh hoàn có nguy cơ bị tổn thương lâu dài, dẫn đến suy giảm chức năng sinh tinh.

Bác sĩ Vinh cho biết, đối với những trường hợp bệnh nhân bị tinh hoàn lạc chỗ và không có tinh trùng trong tinh dịch, kỹ thuật vi phẫu trích tinh trùng từ tinh hoàn micro-TESE được xem là giải pháp hiệu quả giúp nam giới tìm được tinh trùng và có con chính chủ. Bằng cách sử dụng kính hiển vi có độ phóng đại cực lớn, bác sĩ có thể xác định chính xác các ống sinh tinh tiềm năng còn hoạt động và thu thập những “tinh binh” hiếm hoi còn sót.

Tinh trùng sau đó sẽ được sử dụng trong các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) hoặc tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (ICSI), mang lại cơ hội có con cho những bệnh nhân gặp vấn đề sinh tinh do tinh hoàn lạc chỗ.

3. Khi nào nên gặp bác sĩ?

Nếu sau sáu tháng tuổi mà tinh hoàn của bé vẫn chưa hạ xuống bìu, bố mẹ nên nhanh chóng đưa bé đến gặp bác sĩ để được thăm khám và tư vấn hướng điều trị phù hợp nhất.

Trong trường hợp cần can thiệp phẫu thuật điều trị tinh hoàn lạc chỗ, việc chăm sóc sau phẫu thuật là đặc biệt quan trọng. Nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào sau đây, hãy liên hệ với bác sĩ càng sớm càng tốt để có biện pháp can thiệp kịp thời:

• Chảy máu nhiều hoặc có dịch/mủ chảy ra từ vị trí phẫu thuật.
• Có dấu hiệu nhiễm trùng, bao gồm đổi màu da, sốt cao, ớn lạnh hoặc mệt mỏi.
• Bé kêu đau dữ dội ở vùng háng.

Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Hệ thống BVĐK Tâm Anh quy tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ hàng đầu, với kinh nghiệm và chuyên môn dày dặn, tự tin làm chủ những kỹ thuật điều trị mới nhất cùng sự hỗ trợ của hệ thống trang thiết bị hiện đại như kính vi phẫu với độ phóng đại 30 lần, kính hiển vi đảo ngược với độ phóng đại hơn 200 lần, phòng lab siêu sạch đạt tiêu chuẩn ISO 5, máy siêu âm 3D, 4D, siêu âm Doppler, máy MRI 3 Tesla, máy CT 678…

Nhờ vậy, các bác sĩ có thể chẩn đoán nhanh chóng và chính xác tình trạng tinh hoàn lạc chỗ, từ đó đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả nhất.

Để đặt lịch khám và điều trị tinh hoàn lạc chỗ tại Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, BVĐK Tâm Anh, quý khách vui lòng liên hệ qua thông tin sau:

Tinh hoàn lạc chỗ là một dạng bệnh lý cần được quan tâm đặc biệt, vì nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời sẽ gây nhiều ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe sinh sản nam giới, thậm chí gây vô sinh. Phần lớn trường hợp được điều trị sớm vẫn bảo tồn được khả năng sinh sản và giảm nguy cơ gây biến chứng.