10 loại tinh trùng bất thường: Nguyên nhân, dấu hiệu và chẩn đoán

Nhiều tình trạng bất thường ở tinh trùng có thể được phát hiện qua xét nghiệm tinh dịch đồ. Đây được xem là một trong những nguyên nhân phổ biến gây khó khăn trong việc thụ thai tự nhiên cũng như ảnh hưởng lớn đến khả năng làm cha của nam giới. Vậy tinh trùng bất thường là gì và làm thế nào để nhận biết tình trạng này?

Tinh trùng bất thường là gì?

Tinh trùng bất thường là tình trạng bất thường về hình thái, số lượng hoặc khả năng di động của tinh. Những bất thường tinh trùng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản nam ở các mức độ khác nhau, thậm chí có thể khiến nam giới đối mặt với nguy cơ vô sinh nếu không phát hiện sớm và điều trị kịp thời

Tinh trùng bất thường gồm những loại nào?

Tinh trùng bất thường gồm nhiều loại như bất thường về số lượng, độ di động, hình thái. Các bất thường tinh trùng có thể ảnh hưởng tới khả năng sinh sản của nam giới ở các mức độ khác nhau. Một số loại bất thường tinh trùng có thể ảnh hưởng tới khả năng sinh sản như:

1. Bất thường về hình thái ở tinh trùng

Hình thái tinh trùng bao gồm bốn phần chính, gồm đầu, cổ, thân và đuôi. Tinh trùng bình thường có đầu hình bầu dục và đuôi dài, thì tinh trùng bất thường về hình thái thường bị biến dạng ở đầu, phần thân và đuôi.

• Tinh trùng bất thường đầu: Đầu to, đầu nhỏ, đầu kim, đầu thon, tinh trùng không đầu, đầu tròn, nhiều đầu,…
• Tinh trùng bất thường phần thân: kết nối không đối xứng với đầu; thân không đều quá dày, cong hoặc mỏng
• Tinh trùng bất thường đuôi: Đuôi cuộn, đuôi quá ngắn, đuôi kép hoặc nhiều đuôi, đuôi có độ dày không đều hoặc không có đuôi… (1)

Tinh trùng dị dạng (Quái tinh) là tình trạng một số lượng lớn tinh trùng có bất thường về hình thái, bao gồm đầu, cổ thân và đuôi (tinh dịch có ít hơn 4% tinh trùng bình thường). Nguyên nhân dẫn đến tình trạng quái tinh có thể phần lớn là do lối sống, nhiễm trùng tinh dịch, thuốc, yếu tố di truyền…

2. Tinh trùng ít

Tinh trùng ít là tình trạng mật độ tinh trùng ít hơn 16 triệu/ 1ml tinh dịch. Bác sĩ Nguyễn Khánh Huyền – Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, BVĐK Tâm Anh cho biết, nếu kết quả tinh dịch đồ cho thấy mẫu tinh dịch có ít hơn 16 triệu tinh trùng/ml tinh dịch hoặc tổng số lượng tinh trùng dưới 39 triệu, có thể kết luận người nam bị tinh trùng ít.

3. Vô tinh (Azoospermia)

Đây là hiện tượng không có tinh trùng trong tinh dịch của nam giới sau khi xuất tinh, dẫn đến không thể thụ thai tự nhiên. Nam giới gặp tình trạng này không thể phát hiện thông qua các phương pháp khám lâm sàng và cần được chẩn đoán chính qua kết quả phân tích tinh dịch đồ.

Vô tinh (azoospermia) có thể xuất phát từ nguyên nhân tắc nghẽn hoặc nguyên nhân không do tắc nghẽn, cụ thể có liên quan đến các dị tật bẩm sinh ở cơ quan sinh dục nam, mất cân bằng nội tiết tố, rối loạn di truyền, biến chứng viêm tinh hoàn sau quai bị, tắc nghẽn ống dẫn tinh,…

4. Tinh trùng yếu

Sự di động của tinh trùng là một điều kiện quan trọng quyết định sự thụ tinh và có thai. Khả năng di động của tinh trùng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi, tình trạng sức khoẻ của người nam. Tinh trùng yếu là khi < 40% tinh trùng di động hoặc <25% tinh trùng di động tiến tới.

5. Tinh trùng bất động

Tinh trùng bất động là tình trạng tinh trùng không di chuyển, điều này khiến tinh trùng không thế tiếp cận và thụ tinh với trứng.

6. Cực khoái khô

Cực khoái khô (Aspermia) được hiểu là tình trạng không xuất tinh và không có tinh trùng. Nghĩa là với aspermia, người đàn ông có thể đạt cực khoái khi quan hệ nhưng không thể xuất tinh.

Đây là một dạng rối loạn xuất tinh có thể do nhiều nguyên nhân, bao gồm xuất tinh ngược, rối loạn di truyền, bất thường đường sinh sản bẩm sinh, rối loạn nội tiết tố, ung thư tinh hoàn sau điều trị,…

Trong một số trường hợp, bệnh aspermia có thể được chữa khỏi. Tuy nhiên, với những trường hợp không điều trị được, các chuyên gia khuyến cáo người nam nên thực hiện sinh thiết tinh hoàn để tìm tinh trùng trưởng thành rồi trữ đông tinh trùng nhằm phục vụ cho các phương pháp hỗ trợ sinh sản sau này.

7. Thiểu nhược quái tinh

Thiểu nhược quái tinh (OAT) là tình trạng số lượng tinh trùng ít, khả năng di chuyển kém và hình dạng bất thường. OAT được xem là dạng tinh trùng bất thường nghiêm trọng có thể dẫn đến vô sinh.

8. Tinh trùng hoại tử

Tinh trùng hoại tử là khi tất cả tinh trùng đều bị chết trước khi xuất tinh. Đến nay, nguyên nhân gây hoại tử tinh trùng vẫn chưa được làm rõ và là một trong những nguyên nhân hiếm gặp gây vô sinh nam.

9. Tinh dịch có bạch cầu

Bình thường tinh dịch không có hoặc rất ít bạch cầu, khi có > 1 triệu bạch cầu/ml là tình trạng tăng bạch cầu trong tinh dịch bất thường. Bạch cầu xuất hiện trong tinh dịch biểu hiện tình trạng bệnh lý, thường xuất phát tiền liệt tuyến hoặc dịch túi tinh.

10. Phân mảnh DNA tinh trùng

Phân mảnh DNA tinh trùng đề cập đến hiện tượng đứt gãy hoặc hư hỏng DNA bên trong tinh trùng. Đây là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng phôi và tăng tỷ lệ sảy thai liên tiếp.

Dấu hiệu tinh trùng bất thường ở nam giới

Bác sĩ Khánh Huyền cho biết, tinh trùng bất thường thường không có triệu chứng rõ ràng nên người nam khó nhận biết được tình trạng này cho đến khi gặp khó khăn trong việc thụ thai. Tuy nhiên, vẫn có một số dấu hiệu gợi ý tình trạng tinh trùng bất thường mà nam giới cần chú ý, chẳng hạn như:

• Số lượng tinh dịch thay đổi bất thường kèm theo màu sắc và mùi khó chịu.
• Tinh dịch quá loãng hoặc quá đặc.
• Đau hoặc sưng tinh hoàn.
• Giảm ham muốn tinh dục, rối loạn cương dương.
• Các triệu chứng do rối loạn nội tiết tố, bao gồm rụng tóc, teo cơ, thường xuyên mệt mỏi…

Tinh trùng bất thường có dẫn đến vô sinh nam không?

Trên thực tế, tình trạng tinh trùng bất thường có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh sản của nam giới, thậm chí gây vô sinh. Các bất thường về hình thái, khả năng di chuyển hoặc số lượng tinh trùng có thể cản trở khả năng tinh trùng gặp được trứng và thụ tinh.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, tinh trùng bất thường vẫn có khả năng giúp người phụ nữ mang thai, nhưng lại tiềm ẩn một số nguy cơ như sẩy thai, sinh non, thai lưu và rủi ro về sức khỏe của em bé khi chào đời.

Chẩn đoán tinh trùng bất thường như thế nào?

Xét nghiệm tinh dịch đồ luôn là phương pháp được chỉ định đầu tiên để đánh giá các bất thường của tinh trùng, bao gồm kiểm tra mật độ, khả năng di động, hình thái và các yếu tố liên quan khác. Người nam lấy mẫu bằng cách thủ dâm, mẫu tinh dịch sau xuất tinh sẽ được đựng vào một lọ chuyên dụng và chuyên viên sẽ đưa đến phòng thí nghiệm để đánh giá các chỉ số quan trọng.

Qua kính hiển vi có độ phóng đại cực lớn, mẫu tinh dịch được đưa ra để phân tích hình dạng, đếm số lượng và đánh giá khả năng di chuyển. Bên cạnh đó, lượng tinh dịch, màu sắc và độ sánh… cũng được kiểm tra cùng lúc nhằm đánh giá tổng quan về tình trạng tinh dịch bất thường.

Theo Tổ chức y tế Thế giới (WHO 2021), nam giới có số lượng tinh trùng bình thường là khoảng 16 triệu tinh trùng/ml tinh dịch, với tổng số tinh trùng di động trên 42%, ít nhất 30% tinh trùng di động tiến tới và có trên 4% có hình thái bình thường. (2)

Bác sĩ Khánh Huyền chia sẻ thêm, nếu kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ cho thấy bất thường, người nam sẽ được yêu cầu thực hiện xét nghiệm lại lần 2 cách lần 1 khoảng 2 tuần để xác nhận chắc chắn về tình trạng. Ngoài ra, các xét nghiệm bổ sung như xét nghiệm máu, siêu âm tinh hoàn, xét nghiệm nước tiểu,… cũng đóng vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán chính xác tình trạng tinh trùng bất thường.

Phương pháp điều trị tinh trùng bất thường

Sau khi nhận được kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ và xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định một số phương pháp điều trị tinh trùng bất thường phù hợp như:

• Thực hiện lối sống lành mạnh, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và áp dụng chế độ dinh dưỡng cân bằng.
• Điều trị nội khoa bằng một số loại thuốc hỗ trợ tăng sức khỏe tinh trùng. Bên cạnh đó, nếu nguyên nhân gây bệnh xuất phát từ tình trạng viêm nhiễm hoặc rối loạn nội tiết tố, bác sĩ sẽ kê một số loại thuốc kháng sinh hoặc hormone sinh dục nam giúp điều trị các triệu chứng, từ đó cải thiện chất lượng và số lượng tinh trùng.
• Phẫu thuật nếu có chỉ định. Đối với các vấn đề như giãn tĩnh mạch thừng tinh phẫu thuật là lựa chọn điều trị hiệu quả để phục hồi các tổn thương nhằm cải thiện chức năng sinh tinh và chất lượng tinh trùng.

Đặc biệt với sự phát triển của kỹ thuật hỗ trợ sinh sản ngày nay như tiêm tinh trùng vào bào tương trứng (ICSI), các phương pháp như chọc hút thu tinh trùng từ mào tinh và tinh hoàn, vi phẫu thuật tinh hoàn tìm tinh trùng giúp nam giới vô tinh có thể có con chính chủ mà không cần phải sử dụng tinh trùng hiến tặng.

Biện pháp phòng ngừa tinh trùng bất thường

Hiện nay, chưa có biện pháp nào được chứng minh có thể phòng ngừa tình trạng tinh trùng bất thường. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng nam giới có thể tăng cường sức khỏe tổng thể, bao gồm cả sức khỏe sinh sản qua một số biện pháp sau đây:

• Duy trì lối sống lành mạnh, bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia, tăng cường chế độ ăn uống cân bằng dinh dưỡng.
• Luyện tập thể dục đều đặn với cường độ phù hợp.
• Duy trì cân nặng hợp lý.
• Tránh tiếp xúc với các hóa chất độc hại như thuốc trừ sâu, kim loại nặng, tia phóng xạ…
• Tránh nhiệt độ cao, đặc biệt ở vùng bìu.
• Hạn chế căng thẳng, ngủ đủ giấc và nâng cao chất lượng giấc ngủ.
• Kiểm tra sức khỏe định kỳ và điều trị các bệnh lý kịp thời.

Câu hỏi thường gặp

1. Tinh trùng bất thường có thụ thai được không?

Theo các chuyên gia nam học, tinh trùng bất thường vẫn có khả năng thụ tinh với trứng, nhưng tỷ lệ thành công thường thấp hơn so với tinh trùng bình thường. Các bất thường về hình thái, khả năng di chuyển hoặc số lượng tinh trùng sẽ làm cản trở khả năng tinh trùng gặp được trứng để thụ tinh, từ đó khiến các cặp đôi khó con con và kéo dài thời gian mong con.

Trong những trường hợp tinh trùng bất thường nghiêm trọng, các phương pháp hỗ trợ sinh sản như thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) hoặc tiêm tinh trùng vào bào tương trứng (ICSI) có thể là giải pháp hiệu quả giúp nam giới

2. Làm thế nào để cải thiện tinh trùng bất thường?

Hầu hết các nghiên cứu đều cho thấy việc thay đổi lối sống và điều chỉnh chế độ ăn uống có thể giúp nam giới cải thiện chất lượng tinh trùng một cách hiệu quả. Những thay đổi này bao gồm việc duy trì thói quen tập thể dục, xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh, uống đủ nước và đảm bảo giấc ngủ đủ. Đồng thời, cần tránh hút thuốc, hạn chế tiêu thụ rượu bia và tuyệt đối không sử dụng các chất kích thích như ma túy.

Đối với các trường hợp tinh trùng bất thường do các bệnh lý nghiêm trọng, bác sĩ Nguyễn Khánh Huyền khuyến cáo nam giới nên đến các cơ sở y tế hoặc bệnh viện uy tín có chuyên khoa Nam khoa – Hiếm muộn để kiểm tra tinh dịch đồ và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, tuân thủ các chỉ dẫn từ bác sĩ để điều trị kịp thời.

3. Khi nào nên gặp bác sĩ?

Do tình trạng tinh trùng bất thường không có những triệu chứng đặc hiệu nên nam giới không thể nhận biết sớm tình trạng bệnh, gây chậm trễ trong việc điều trị. Vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo các cặp vợ chồng nếu có quan hệ đều đặn với tần suất 2-3 lần/tuần không dùng bất kỳ biện pháp tránh thai nào trong vào 1 năm hoặc 6 tháng nếu người vợ trên 35 tuổi, mà vẫn chưa có thai thì nên nhanh chóng đến các cơ sở y tế hoặc bệnh viện có chuyên khoa Hiếm muộn và Nam học để kiểm tra sức khỏe sinh sản cho cả hai.

Việc phát hiện và điều trị sớm các vấn đề bất thường sẽ giúp các cặp đôi tận dụng “thời gian vàng” để mang thai và sinh con khỏe mạnh. Tránh chủ quan mà kéo dài đến khi tuổi lớn hơn, khả năng sinh sản sẽ bị ảnh hưởng do sự suy giảm chất lượng trứng và tinh trùng, đồng thời lúc này sức khỏe tổng thể của hai vợ chồng cũng không còn lý tưởng cho quá trình mang thai và sinh con.

Ngoài ra, khi nam giới gặp các vấn đề đề về sinh lý, hay nhận thấy các dấu hiệu bất thường ở cơ quan sinh dục như đau, tức bìu, dương vật, đau khi xuất tinh, tinh dịch có màu, mùi bất thường… cần đến thăm khám với bác sĩ nam khoa để được điều trị.

Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về sức khỏe sinh sản, nam giới có thể gửi câu hỏi về Hộp thư tư vấn của IVF Tâm Anh hoặc liên hệ bệnh viện để đặt lịch thăm khám tại Trung tâm Hỗ trợ sinh sản – IVF Tâm Anh Quận 8:

Tinh trùng bất thường không phải là vấn đề không thể khắc phục. Với những biện pháp cải thiện lối sống, điều trị các bệnh lý liên quan và sử dụng các phương pháp hỗ trợ sinh sản hiện đại, nam giới hoàn toàn có thể cải thiện chất lượng tinh trùng, và trọn vẹn thiên chức làm cha của mình.