Liệu tăng cân do buồng trứng đa nang có giảm được không?

Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) có thể gây tăng cân do rối loạn nội tiết và đề kháng insulin. Tăng cân do buồng trứng đa nang thường tập trung vào vùng bụng. Tuy chị em có thể gặp khó khăn trong việc giảm cân nhưng nếu áp dụng chế độ ăn uống, vận động và theo dõi điều trị phù hợp, tình trạng này vẫn có thể cải thiện. Vậy vì sao PCOS gây tăng cân và cách kiểm soát hiệu quả là gì?

Tại sao buồng trứng đa nang gây tăng cân khó kiểm soát?

Hội chứng đa nang buồng trứng (PCOS) là rối loạn nội tiết thường gặp, ảnh hưởng khoảng 6–10% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và thường khởi phát từ tuổi vị thành niên, đặc biệt khi có tăng cân hoặc béo phì. Để chẩn đoán một người phụ nữ mắc PCOS phải có ít nhất 2 trong 3 tiêu chí, bao gồm:(1)

• Hình thái buồng trứng đa nang trên siêu âm.

• Dấu hiệu cường Androgen: rậm lông, mụn, rụng tóc kiểu nam hoặc tăng androgen trong máu.

• Rối loạn phóng noãn, kinh thưa, vô sinh hoặc hiếm muộn.

Buồng trứng đa nang gây tăng cân do những biến đổi sinh hóa phức tạp bên trong cơ thể phụ nữ:

1. Kháng insulin

Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) và tình trạng kháng insulin có mối quan hệ chặt chẽ, ảnh hưởng đến khoảng 50%-90% phụ nữ mắc hội chứng này. Insulin là hormone giúp chuyển hóa đường từ máu vào tế bào để tạo năng lượng. Ở người bị PCOS, tế bào trở nên kháng insulin, khiến tuyến tụy phải sản xuất nhiều insulin hơn để bù đắp.

Hàm lượng insulin cao trong máu sẽ kích thích cảm giác thèm ăn, dẫn đến cảm giác đói không thể kiềm chế, thèm đồ ngọt và ăn uống theo cảm xúc. Đồng thời, kháng insulin khiến đường không thể chuyển hóa thành năng lượng hiệu quả, làm cơ thể tăng cường tích trữ chất béo thay vì đốt năng lượng. Đây chính là vòng lặp khiến việc tăng cân do buồng trứng đa nang trở nên tồi tệ hơn.

2. Tăng Androgen (hormone nam)

Người mắc buồng trứng đa nang thường có nồng độ hormone Androgen cao hơn mức bình thường. Sự mất cân bằng này không chỉ gây ra mụn trứng cá, rậm lông mà còn là tác nhân gây béo bụng. Androgen làm tăng cảm giác thèm ăn và thúc đẩy tích tụ mỡ ở vùng bụng, tạo thành dáng người “quả táo. Người bệnh đa nang buồng trứng thường bị tích mỡ nội tạng, đây là loại mỡ nguy hiểm nhất cho sức khỏe.(2)

3. Rối loạn chuyển hoá

Một số người mắc hội chứng đa nang buồng trứng cũng có thể bị suy giáp. Tuyến giáp sản sinh ra các hormone điều chỉnh quá trình trao đổi chất. Chức năng tuyến giáp suy giảm có thể làm chậm tốc độ trao đổi chất (cơ thể dùng ít năng lượng hơn bình thường) và góp phần gây tăng cân. Có nghĩa là cùng một lượng calo nạp vào, người bình thường có thể tiêu hóa hết, nhưng người mắc buồng trứng đa nang lại dễ dàng tích tụ thành mỡ thừa.

Dấu hiệu tăng cân do buồng trứng đa nang

Tăng cân do buồng trứng đa nang ở phụ nữ thường đi kèm với các rối loạn nội tiết và chuyển hoá đặc trưng. Dưới đây là những dấu hiệu giúp phân biệt với béo phì thông thường:

• Tăng mỡ bụng trung tâm: Mỡ tập trung chủ yếu ở vùng bụng và eo, tạo thành dáng người hình “quả táo”.

• Khó giảm cân dù thâm hụt calo: Người bệnh tập luyện đều đặn và ăn kiêng khắt khe nhưng cân nặng vẫn đứng yên hoặc giảm rất chậm.

• Cơn thèm ăn không kiểm soát, ăn uống theo cảm xúc: Tăng cân do PCOS thường đi kèm với cảm giác đói dữ dội, thèm ăn đặc biệt là các loại thực phẩm nhiều đường hoặc carbohydrate. Điều này thường do tình trạng kháng insulin gây ra, sự mất cân bằng hormone điều hoà cảm giác đói và các yếu tố tâm lý.

• Biến động cân nặng thất thường: Cân nặng có thể thay đổi liên tục, với những giai đoạn tăng cân xen kẽ với những đợt giảm cân ngắn hạn

• Chu kỳ kinh nguyệt bất thường: Chu kỳ kinh nguyệt không đều có thể ảnh hưởng đến một tỷ lệ phụ nữ mắc PCOS do sự thay đổi nồng độ hormone, thuốc men và các yếu tố khác. Tăng cân kèm theo chu kỳ kinh thưa, vô kinh hoặc rối loạn phóng noãn là dấu hiệu gợi ý PCOS hơn là béo phì đơn thuần.

• Nổi mụn, mọc lông quá nhiều hoặc rụng tóc: Mụn trứng cá, rậm lông vùng mặt và trên cơ thể, rụng tóc là những biểu hiện do tăng androgen, thường xuất hiện song song với tình trạng tăng cân ở phụ nữ mắc PCOS.

Tăng cân do buồng trứng đa nang gây hại sức khỏe phụ nữ như thế nào?

Tăng cân do buồng trứng đa nang không đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ mà còn kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe:

• Vô sinh, hiếm muộn: Mỡ thừa càng nhiều, tình trạng kháng insulin càng nặng, làm rối loạn quá trình rụng trứng. Điều này tạo ra một vòng quẩn quanh: tăng cân gây đa nang, và đa nang lại làm tăng cân. Phụ nữ bị thừa cân hoặc béo phì khi mang thai cũng đối mặt với nguy cơ cao bị tiểu đường thai kỳ, tiền sản giật và sinh non.

• Nguy cơ tiểu đường type 2: Tình trạng kháng insulin thường đi kèm với béo phì ở người mắc buồng trứng đa nang có thể tiến triển thành tiểu đường type 2.

• Bệnh tim mạch và cao huyết áp: Mỡ nội tạng cao làm tăng cholesterol xấu, gây xơ vữa động mạch và các vấn đề về huyết áp.

• Hội chứng ngưng thở khi ngủ: Phụ nữ thuộc nhóm đa nang buồng trứng thể béo có nguy cơ cao bị rối loạn giấc ngủ do buồng chứng đa nang, gây mệt mỏi kéo dài và giảm chất lượng cuộc sống.

• Các vấn đề về xương khớp: Trọng lượng cơ thể quá mức gây áp lực lên các khớp, dẫn đến đau khớp và tăng nguy cơ mắc các bệnh như viêm xương khớp, đồng thời làm giảm khả năng vận động.

• Tác động tâm lý: Sự thay đổi ngoại hình khiến chị em tự ti, dễ rơi vào trầm cảm và lo âu.

Biện pháp kiểm soát cân nặng hiệu quả và bền vững cho người bị PCOS

Thay vì đặt mục tiêu quá cao, việc giảm chỉ từ 10% trọng lượng cơ thể đã được chứng minh là có thể giúp điều hòa chu kỳ kinh nguyệt, cải thiện độ nhạy insulin và giảm bớt các triệu chứng của buồng trứng đa nang.(3) Dưới đây là một số cách giảm cân cho người bị buồng trứng đa nang:

1. Ăn uống lành mạnh

Ăn uống lành mạnh là yếu tố tiên quyết giúp hỗ trợ giảm cân an toàn, hiệu quả:

• Ưu tiên chất xơ và giảm đường: Nên xây dựng chế độ ăn nhiều chất xơ và ít đường, ưu tiên trái cây, rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt

• Tránh thực phẩm chế biến sẵn: Hạn chế tối đa các loại thực phẩm đóng hộp, thực phẩm nhiều chất béo và đường tinh luyện để giữ mức đường huyết ổn định.

• Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì ăn 3 bữa lớn, hãy ăn từ 4 đến 6 bữa nhỏ mỗi ngày để kiểm soát tốt hơn lượng đường trong máu và cảm giác thèm ăn.

2. Tập thể dục thường xuyên

Nên duy trì ít nhất 30 phút vận động ít nhất 5 ngày 1 tuần, người bệnh có thể lựa chọn một hoặc nhiều phương pháp tập luyện phù hợp với bản thân, ví dụ như:

• Tập kháng lực: Tập tạ, dây kháng lực hoặc dùng sức nặng cơ thể. Khi cơ bắp phát triển, các “ổ khóa” tế bào sẽ nhạy bén hơn với insulin, giúp tiêu thụ đường hiệu quả hơn.

• Đi bộ: Chỉ cần khoảng 30 phút đi bộ sau khi ăn sẽ giúp cơ bắp sử dụng ngay lượng đường vừa nạp vào, giảm áp lực lên tuyến tụy.

• Yoga và Pilates: Giúp giảm căng thẳng hệ thần kinh, hạ mức cortisol, từ đó giúp giảm mỡ bụng.

3. Sử dụng thuốc

Sử dụng thuốc là biện pháp hỗ trợ khi thay đổi lối sống chưa mang lại kết quả như ý hoặc tình trạng kháng insulin quá nặng. Người bệnh nên tư vấn với bác sĩ nội tiết, bác sĩ phụ khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được hướng dẫn phác đồ điều trị cá thể hóa, an toàn, hiệu quả. Tuyệt đối không tự ý mua và dùng các loại thuốc giảm cân, giảm mỡ khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Tại Trung tâm Hỗ trợ sinh sản IVF Tâm Anh, mỗi cặp vợ chồng được xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa dựa trên nguyên nhân vô sinh, tình trạng sức khỏe và khả năng sinh sản. Với phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), lợi thế của mô hình bệnh viện đa khoa giúp người bệnh được tiếp cận quy trình điều trị toàn diện với sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa như Sản Phụ khoa, Nội tiết, Chẩn đoán hình ảnh, Xét nghiệm và các chuyên khoa liên quan. Dựa trên kết quả hội chẩn đa chuyên khoa, bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa, góp phần tối ưu hiệu quả điều trị và nâng cao cơ hội mang thai thành công.

Tăng cân do buồng trứng đa nang không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ, tâm lý mà còn tác động xấu đến sức khỏe, thiên chức làm mẹ của nữ giới. Quá trình giảm cân, giảm mỡ đòi hỏi sự kiên trì và thấu hiểu cơ thể. Thay vì áp dụng những phương pháp giảm cân cấp tốc gây hại, nữ giới hãy tập trung vào việc thay đổi lối sống và cân bằng hormone, kết hợp dùng thuốc nếu có chỉ định. Khi nội tiết đã ổn định, sức khỏe và cân nặng sẽ dần trở về trạng thái cân bằng.