Phôi nang là gì? Quá trình hình thành và đặc điểm hình thái

Với các cặp vợ chồng thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), phôi nang là một thuật ngữ quen thuộc trong quá trình nuôi cấy phôi. Đây là giai đoạn phát triển quan trọng của phôi. Vậy phôi nang là gì, và việc nuôi phôi đến giai đoạn này có ý nghĩa như thế nào trong hỗ trợ sinh sản? Những thông tin dưới đây sẽ giúp giải đáp các vấn đề này.

Phôi nang là gì?

Phôi nang (blastocyst) là phôi ngày 5 – 6, sau khi tinh trùng thụ tinh thành công với trứng. Đây là giai đoạn đầu của phôi thai trước khi phôi được đưa vào tử cung để làm tổ.(1) Phôi nang có hơn 200 tế bào với cấu trúc phức tạp, có vai trò quyết định đến chất lượng phôi, khả năng làm tổ cũng như thụ thai. Các tế bào này sẽ tiếp tục phát triển và phân chia nhanh chóng, chia thành 2 nhóm:

• Khối tế bào bên trong phôi (Inner Cell Mass – ICM): Đây là nhóm tế bào nằm bên trong phôi nang, phát triển thành thai nhi.

• Lớp tế bào lá nuôi phôi bên ngoài (Trophectoderm – TE): Giúp phôi bám vào lớp niêm mạc tử cung và phát triển thành nhau thai, có chức năng bảo vệ và nuôi dưỡng thai nhi phát triển.

Việc nuôi phôi đến giai đoạn phôi nang có thể được xem là một quá trình chọn lọc tự nhiên trong điều kiện phòng thí nghiệm, bởi không phải tất cả phôi ở giai đoạn phân chia đều tiếp tục phát triển thành phôi nang. Những phôi có khả năng phát triển tốt hơn thường tiếp tục tăng trưởng và đạt đến giai đoạn này.

Tại IVF Tâm Anh, quy trình nuôi cấy phôi được hỗ trợ bởi hệ thống phòng lab hiện đại, từ chọc hút nang noãn, vận chuyển mẫu nhanh chóng từ phòng chọc hút đến phòng lab liền kề, đến hệ thống tủ ấm chuyên biệt và kỹ thuật nuôi cấy của đội ngũ chuyên gia phôi học. Những yếu tố này góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho phôi phát triển và tối ưu tỷ lệ phôi phát triển đến giai đoạn phôi nang.

Ưu điểm của nuôi phôi nang và chiến lược điều trị cá thể hóa trong IVF

Chuyển phôi nang trong quá trình IVF mang lại nhiều lợi ích quan trọng bao gồm tỷ lệ thành công, sự phát triển của thai kỳ và sức khỏe của thai nhi. Một số lợi ích khi chuyển phôi nang trong quá trình điều trị IVF bao gồm:

• Tỷ lệ làm tổ cao hơn: Những phôi đạt đến giai đoạn này có khả năng làm tổ và mang thai thành công cao hơn so với phôi ngày 3. Chỉ những phôi có khả năng phát triển tốt mới có thể đạt đến giai đoạn phôi nang, do phôi đã vượt qua những trở ngại phát triển ở giai đoạn đầu. Trong thụ tinh ống nghiệm, đây là giai đoạn lý tưởng để chuyển phôi vào tử cung, giúp tăng khả năng đậu thai và sinh con khỏe mạnh.
• Giảm số lượng phôi cần chuyển: Phôi nang chất lượng có tỷ lệ thành công cao hơn, nhờ đó giúp giảm số lượng phôi chuyển, hạn chế nguy cơ đa thai (song thai, tam thai,…). Đây là một lợi ích lớn, giúp giảm nguy cơ rủi ro cho mẹ và bé.
• Phù hợp hơn với thời điểm sinh lý của phôi: Phôi nang được chuyển vào tử cung ở giai đoạn phát triển tương ứng với thời điểm phôi tự nhiên đi vào buồng tử cung và chuẩn bị làm tổ. Điều này tạo sự phù hợp về mặt sinh lý giữa phôi và niêm mạc tử cung.
• Thuận lợi cho xét nghiệm di truyền phôi: Khi phôi phát triển đến giai đoạn phôi nang, có thể lấy một số tế bào của lớp tế bào nuôi để thực hiện xét nghiệm di truyền tiền làm tổ như PGT trong những trường hợp có chỉ định. Tuy nhiên, xét nghiệm này không phải là một phần bắt buộc của mọi chu kỳ IVF và không đảm bảo phôi sẽ làm tổ hoặc thai kỳ sẽ thành công.

Đặc điểm hình thái của phôi nang

Mục tiêu chính của nuôi cấy phôi nang là tăng tỷ lệ thành công của thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) nhờ khả năng chọn lọc phôi tốt hơn. Dưới đây là những giải thích chi tiết đặc điểm hình thái của phôi nang, giúp các cặp đôi hiểu thêm về quá trình hình thành và tầm quan trọng của phôi nang trong IVF.

1. Thời điểm hình thành

Quá trình hình thành phôi nang được mô tả chi tiết như sau:

• Tinh trùng gặp và thụ tinh với trứng.
• Trứng đã được thụ tinh phát triển thành hợp tử – tế bào duy nhất mang gen từ bố và mẹ. Hợp tử bắt đầu phân chia nguyên nhiễm (phân bào) mỗi 12 – 18 giờ sau khoảng 20 giờ kể từ khi thụ tinh (giai đoạn phân chia), đạt đến giai đoạn phôi dâu.
• Phôi dâu tiếp tục phát triển và phân chia, tạo thành khối tế bào phôi nang – giai đoạn phôi ngày 5, ngày 6. Trong IVF, phôi nang có tỷ lệ phát triển thành thai nhi cao nhất, tăng tỷ lệ đậu thai thành công.

2. Cấu trúc

Cấu trúc phôi nang có dạng quả cầu, chứa các thành phần sau:

• Màng trong suốt (Zona Pellucida): Lớp màng glycoprotein trong suốt bao bọc bên ngoài phôi nang. Phôi sẽ thoát màng trước khi làm tổ vào tử cung.
• Lớp tế bào lá nuôi phôi bên ngoài (Trophectoderm – TE): Lớp tế bào nằm dưới màng trong suốt, có khả năng phát triển thành nhau thai, giúp vận chuyển oxy và chất dinh dưỡng để nuôi dưỡng thai nhi.
• Khoang phôi nang (Blastocoel): Khoang chứa dịch bên trong phôi nang.
• Khối tế bào bên trong phôi (Inner Cell Mass – ICM): Đây là nhóm tế bào nằm bên trong phôi nang, phát triển thành thai nhi.

3. Kích thước

Phôi nang có hình dạng như một quả bóng “phồng” chứa đầy chất lỏng. Kích thước khoảng 0,1 – 0,4mm(2). Kích thước phôi nang được đo theo thang điểm từ 1 đến 6 bằng các chữ cái từ A đến C, dựa trên mức độ phát triển của phôi thai. Ở giai đoạn đầu, số lượng tế bào thường ít, khối tế bào bên trong và lớp tế bào lá chưa được xác định rõ ràng nên thuộc loại 1/loại 2 và không xếp chữ cái. Các phôi nang phát triển hơn được xếp từ loại 3 đến 6, trong đó loại 6 biểu thị cho phôi đã hoàn toàn thoát ra khỏi màng zona pellucida.

4. Quá trình làm tổ

Trong thụ tinh trong ống nghiệm, phôi nang có thể được chuyển vào buồng tử cung trong chu kỳ chuyển phôi tươi hoặc được đông lạnh và chuyển ở một chu kỳ sau. Với chuyển phôi tươi, phôi thường được chuyển vào ngày 5 sau thụ tinh. Với phôi trữ, thời điểm chuyển phôi được bác sĩ lựa chọn dựa trên sự chuẩn bị của niêm mạc tử cung và giai đoạn phát triển của phôi.

Sau khi được chuyển vào buồng tử cung, phôi nang tiếp tục phát triển và trải qua quá trình làm tổ trong niêm mạc tử cung. Để làm tổ, phôi cần thoát khỏi lớp màng trong suốt bao quanh, gọi là quá trình “thoát màng” (hatching). Sau đó, các tế bào lớp ngoài của phôi nang bám vào niêm mạc tử cung và bắt đầu xâm nhập vào nội mạc, tạo điều kiện để phôi tiếp tục phát triển thành thai.

Các tế bào lá nuôi phôi bên ngoài (Trophectoderm – TE) sẽ hình thành nhau thai – đóng vai trò nuôi dưỡng thai nhi trong suốt thai kỳ. Đồng thời, một phần tế bào cũng phát triển thành túi ối chứa dịch ối bảo vệ thai nhi. Trong khi đó, khối tế bào bên trong tiếp tục tăng sinh nhanh chóng và dần phát triển thành phôi thai. Khoảng 6 – 7 tuần sau khi làm tổ, phôi bắt đầu hình thành rõ các cấu trúc cơ bản của thai nhi.

Thông thường, phôi nang sẽ làm tổ ở vùng đáy tử cung. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hiếm gặp, phôi không di chuyển được vào buồng tử cung mà làm tổ ở vị trí khác, phổ biến nhất là vòi trứng, gây nên thai ngoài tử cung. Đây là tình trạng thai kỳ nguy hiểm, thai ngoài tử cung không thể phát triển bình thường.

Dấu hiệu thường gặp nhất khi phôi làm tổ thành công là tình trạng ra máu âm đạo (tức máu báo thai). Máu báo thai thường có màu hồng nhạt hoặc nâu sẫm, kéo dài từ vài giờ đến vài ngày. Một số dấu hiệu khác có thể bao gồm đau vú, đau đầu, đau lưng dưới, buồn nôn, chuột rút nhẹ.

Câu hỏi thường gặp

1. Khả năng phôi nang làm tổ không thành công có cao không?

Mặc dù phôi nang (phôi ngày 5) có tỷ lệ chuyển phôi và làm tổ cao hơn so với phôi ngày 3. Tuy nhiên khả năng phôi làm tổ không thành công vẫn có thể xảy ra. Một số nguyên nhân chuyển phôi ngày 5 thất bại có thể bao gồm:

• Chất lượng trứng và tinh trùng kém.
• Phôi mang bất thường nhiễm sắc thể.
• Điều kiện nuôi cấy phôi tại cơ sở không đáp ứng tốt về nhiệt độ, độ ẩm, độ pH,…
• Kỹ thuật nuôi cấy phôi không đảm bảo, có thể làm tổn thương phôi.
• Bệnh lý ở người mẹ: Lạc nội mạc tử cung, hội chứng buồng trứng đa nang hoặc các bất thường tử cung.
• Tuổi người mẹ cao.
• Chất lượng môi trường nuôi cấy không phù hợp với sự phát triển của phôi.

2. Có phát hiện hết bất thường khi sàng lọc phôi nang không?

Sàng lọc phôi nang bằng cách xét nghiệm di truyền trước khi chuyển phôi (PGT) giúp phát hiện các bất thường di truyền nhiễm sắc thể, tăng tỷ lệ chuyển phôi thành công và sinh ra em bé khỏe mạnh. Tuy nhiên các cặp vợ chồng cần lưu ý phương pháp này không thể sàng lọc được hoàn toàn tất cả các bất thường di truyền. Trong trường hợp phôi nang làm tổ thành công, thai nhi vẫn có nguy cơ mắc phải một số rối loạn nhiễm sắc thể như hội chứng Down, hội chứng Klinefelter, hội chứng Turner,… Nguy cơ này càng tăng lên nếu tuổi của người mẹ cao, tiền sử gia đình mắc các rối loạn di truyền, tiền sử sảy thai hoặc sinh con mắc dị tật bẩm sinh.

3. Chuyển 1 phôi nang có sinh đôi được không?

Chuyển 1 phôi nang vẫn có khả năng mang thai sinh đôi, dù tỷ lệ không cao, thường dao động khoảng 1 – 3%. Tuy nhiên, không có phương pháp nào đảm bảo chắc chắn việc chuyển 1 hay nhiều phôi nang sẽ dẫn đến mang thai đôi. Trong IVF, phôi nang chất lượng tốt thường có khả năng làm tổ cao, vì vậy xu hướng hiện nay là ưu tiên chuyển đơn phôi nhằm giảm nguy cơ đa thai nhưng vẫn đảm bảo tỷ lệ thành công.

Các cặp vợ chồng có mong muốn sinh đôi cần được bác sĩ tư vấn kỹ về những nguy cơ có thể gặp trong thai kỳ đa thai, như tăng nguy cơ sinh non, tiền sản giật, đái tháo đường thai kỳ, thai chậm tăng trưởng trong tử cung, tăng nguy cơ biến chứng cho cả mẹ và em bé,… Mục tiêu quan trọng trong IVF hiện nay không chỉ là tăng tỷ lệ có thai mà còn hướng đến một thai kỳ khỏe mạnh, an toàn cho cả mẹ và bé.

IVF Tâm Anh – Hệ thống BVĐK Tâm Anh là một trong những trung tâm thụ tinh trong ống nghiệm hàng đầu tại Đông Nam Á hiện nay. IVF Tâm Anh với nhiều thế mạnh vượt trội:

• Đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm chuyên môn, được đào tạo trong và ngoài nước, thường xuyên cập nhật những tiến bộ của y học hiện đại, kể đến như PGS.TS.BS Lê Hoàng, ThS.BS Giang Huỳnh Như, TS.BS Nguyễn Thị Liên Hương, BS Phùng Huy Tuân, ThS.BS.CKII Dương Quang Huy, ThS. Nguyễn Ngọc Quỳnh,…
• Tỷ lệ có thai cộng dồn vượt trội đạt 90,3%.
• 5 năm liên tiếp đạt chứng nhận tiêu chuẩn quốc tế RTAC về hỗ trợ sinh sản.
• ️Thiết kế “Lab trong Lab” độc nhất với hệ thống lọc không khí chất lượng cao chuẩn quốc tế ISO 5.
• Sử dụng hệ thống tủ nuôi cấy phôi Timelapse kết hợp trí tuệ nhân tạo AI giúp đánh giá chính xác khả năng và chất lượng làm tổ của phôi.
• Ứng dụng keo gắn kết phôi thai EmbryoGlue giúp tăng tỷ lệ đậu thai.
• Ứng dụng nghiên cứu huyết tương giàu tiểu cầu tự thân điều trị nội mạc tử cung mỏng.
• Xét nghiệm ERA test, xác định “cửa sổ làm tổ” của phôi, giúp xác định thời điểm chuyển phôi phù hợp cho từng bệnh nhân.
• Phác đồ điều trị được cá thể hóa, “đo ni đóng giày” cho từng khách hàng.
• Hỗ trợ trả góp lãi suất 0% quá trình làm IVF.
• Thủ tục đơn giản, nhanh chóng, rút ngắn thời gian chờ đợi.

Để đặt lịch tư vấn thăm khám tại IVF Tâm Anh, sớm chào đón con yêu, quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Nuôi cấy phôi nang giúp nâng cao tỷ lệ IVF thành công nhờ lựa chọn được những phôi có tiềm năng phát triển tốt hơn, tối ưu cơ hội làm tổ. Tuy nhiên, không phải tất cả phôi đều có thể phát triển đến giai đoạn phôi nang trong quá trình nuôi cấy. Việc quyết định có nên nuôi phôi đến ngày 5 hay không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như chất lượng phôi, số lượng noãn, tuổi người vợ, chất lượng phòng lab,… Vì vậy, các cặp vợ chồng cần được bác sĩ chuyên khoa tư vấn cụ thể về chiến lược nuôi cấy phôi, số lượng phôi phù hợp, nhằm tăng khả năng mang thai thành công và sinh con khỏe mạnh.