Buồng trứng: Cấu tạo, chức năng và vị trí nằm ở đâu?

Buồng trứng là một trong những cơ quan sinh sản quan trọng nhất của phụ nữ, giữ vai trò then chốt trong cả khả năng sinh sản lẫn điều hòa nội tiết. Đây không chỉ là nơi nuôi dưỡng và phóng thích trứng mỗi chu kỳ mà còn là “nhà máy” sản xuất các hormone quan trọng giúp điều hòa kinh nguyệt và chuẩn bị cho quá trình mang thai.

Buồng trứng là gì?

Buồng trứng là các tuyến sinh dục hình bầu dục, đóng vai trò trung tâm trong hệ sinh sản nữ và điều hòa nội tiết. Chức năng chính của buồng trứng bao gồm sản xuất và dự trữ noãn (trứng). Đồng thời tiết ra các hormone sinh dục như estrogen và progesterone, giúp điều hòa chu kỳ kinh nguyệt, kiểm soát quá trình rụng trứng và tạo môi trường thuận lợi cho việc thụ thai cũng như duy trì thai kỳ.(1)

Mỗi người phụ nữ có 2 buồng trứng, đối xứng 2 bên tử cung, hoạt động luân phiên theo chu kỳ kinh nguyệt và duy trì chức năng sinh sản cho đến khi bước vào giai đoạn mãn kinh.

Bên cạnh đó, những hormone tiết ra từ buồng trứng còn tham gia vào việc phát triển các đặc điểm giới tính nữ trong giai đoạn dậy thì như hình dáng cơ thể, sự phát triển tuyến vú và nang lông,…

Giải phẫu cấu tạo buồng trứng

Hiểu rõ cấu tạo và chức năng của buồng trứng giúp phụ nữ chủ động theo dõi sức khỏe sinh sản và sớm phòng ngừa các rối loạn liên quan.

1. Buồng trứng nằm ở đâu trong tử cung?

Buồng trứng nằm ở 2 bên tử cung, trên thành chậu hông bé. Mỗi buồng trứng nằm tương ứng bên phải và bên trái thân tử cung, được cố định bởi hệ thống dây chằng và mô nâng đỡ. Trong đó, dây chằng giúp liên kết buồng trứng với tử cung, tuy nhiên 2 cơ quan này không tiếp xúc trực tiếp với nhau mà được ngăn cách bởi các cấu trúc giải phẫu khác trong ổ bụng.(2)

2. Cấu tạo của buồng trứng

Buồng trứng được cấu trúc thành 3 phần chính, mỗi phần đảm nhận vai trò riêng trong chức năng sinh sản và nội tiết của cơ thể nữ, bao gồm:

• Bề mặt: Lớp ngoài cùng của buồng trứng được bao phủ bởi biểu mô dạng khối đơn giản, gọi là biểu mô mầm. Ngay dưới lớp biểu mô này là một lớp mô liên kết đặc, giúp bảo vệ buồng trứng và tạo nền tảng cho sự phát triển của các nang noãn.

• Vỏ buồng trứng: Đây là phần chủ yếu chứa mô liên kết dày đặc cùng với các nang trứng. Mỗi nang trứng bao gồm một tế bào trứng trung tâm được bao quanh bởi các tế bào nang, đóng vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng và hỗ trợ sự trưởng thành của trứng.

• Tủy buồng trứng: Lớp sâu nhất có cấu trúc mô liên kết lỏng lẻo kèm theo mạng lưới mạch máu và thần kinh phong phú. Tủy cung cấp dưỡng chất, oxy và các tín hiệu thần kinh cần thiết để duy trì chức năng của buồng trứng.

3. Chức năng của buồng trứng

Buồng trứng đảm nhiệm 2 chức năng chính, bao gồm chức năng ngoại tiết và chức năng nội tiết.

• Chức năng ngoại tiết: Chức năng ngoại tiết của buồng trứng là sản xuất và phóng thích trứng. Bên trong buồng trứng có hàng nghìn nang noãn chứa trứng chưa trưởng thành. Trong mỗi chu kỳ kinh nguyệt, dưới tác động của hormone kích thích nang trứng (FSH), một số nang sẽ phát triển. Đến khoảng giữa chu kỳ, sự tăng đột ngột của hormone LH sẽ kích hoạt rụng trứng, giải phóng một trứng ra khỏi buồng trứng. Nếu trứng được thụ tinh, quá trình mang thai sẽ bắt đầu.

• Chức năng nội tiết: Buồng trứng còn đóng vai trò là tuyến nội tiết quan trọng sản xuất các hormone sinh dục nữ. Những hormone này chi phối chu kỳ kinh nguyệt, sự phát triển đặc điểm sinh dục nữ, khả năng thụ thai và duy trì thai kỳ.

4. Các hormone của buồng trứng

Các hormone chính do buồng trứng tiết ra bao gồm:

• Estrogen: Được sản xuất chủ yếu trong nửa đầu chu kỳ kinh nguyệt, estrogen giúp hình thành và duy trì các đặc điểm sinh dục nữ, điều hòa chu kỳ kinh nguyệt và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình thụ tinh, làm tổ.

• Progesterone: Được tiết ra nhiều ở nửa sau chu kỳ, progesterone có vai trò chuẩn bị và duy trì niêm mạc tử cung, hỗ trợ quá trình làm tổ của trứng đã thụ tinh và ổn định thai kỳ.

5. Kích thước của buồng trứng

Kích thước buồng trứng thay đổi theo độ tuổi và giai đoạn sinh lý của người phụ nữ. Trước mãn kinh, buồng trứng có thể đạt kích thước khoảng 4 – 6cm, tương đương một quả kiwi nhỏ. Sau mãn kinh, buồng trứng giảm dần hoạt động và thu nhỏ lại, chỉ còn khoảng 2cm, tương đương kích thước của một hạt đậu lớn.

Ở một số phụ nữ trước tuổi 40, buồng trứng thu nhỏ và ngừng hoạt động sớm hơn bình thường, tình trạng được gọi là suy buồng trứng sớm.

Nên làm gì để giữ cho buồng trứng khỏe mạnh?

Để duy trì sức khỏe buồng trứng và phòng ngừa các bệnh lý phụ khoa, chị em nên chú ý đến nhiều khía cạnh trong lối sống, bao gồm:

• Chế độ dinh dưỡng hợp lý: Ưu tiên rau xanh, trái cây tươi, thực phẩm giàu chất xơ và vitamin; hạn chế thức ăn nhanh, đồ chiên xào nhiều dầu mỡ, thức uống có cồn hoặc đường cao,…

• Cung cấp đủ nước: Duy trì lượng nước cần thiết giúp cơ thể hoạt động ổn định, hỗ trợ tuần hoàn máu và trao đổi chất .

• Tập luyện thể chất: Thể dục đều đặn, phù hợp với sức khỏe, giúp cải thiện tuần hoàn, tăng cường sức bền và cân bằng nội tiết.

• Quản lý stress và tinh thần: Giữ tâm trạng ổn định, tránh căng thẳng kéo dài, vì stress có thể ảnh hưởng xấu đến chu kỳ kinh nguyệt và chức năng buồng trứng.

• Duy trì cân nặng hợp lý: Tránh thừa cân hoặc thiếu cân, vì cân nặng ảnh hưởng trực tiếp đến hormone sinh sản và khả năng rụng trứng.

• Vệ sinh vùng kín đúng cách: Sử dụng dung dịch vệ sinh phù hợp, dịu nhẹ nhằm giữ vùng âm đạo sạch sẽ, ngăn ngừa viêm nhiễm và các vấn đề khác.

• Quan hệ tình dục an toàn: Quan hệ tình dục lành mạnh, chung thủy; sử dụng biện pháp bảo vệ khi cần tránh thai nhằm hạn chế nguy cơ mang thai ngoài ý muốn hoặc các biến chứng liên quan.

• Khám sức khỏe định kỳ: Thăm khám phụ khoa theo lịch hẹn hoặc theo chỉ định của bác sĩ giúp phát hiện sớm các bất thường và có biện pháp can thiệp kịp thời.

Để đặt lịch thăm khám với các bác sĩ, chuyên gia tại IVF Tâm Anh, quý khách hàng có thể liên hệ:

Nhìn chung, buồng trứng không chỉ là nơi sinh ra trứng mà còn là tuyến nội tiết quan trọng, điều hòa nhiều quá trình sinh lý thiết yếu ở nữ giới. Việc nhận thức rõ về giải phẫu, chức năng và cách chăm sóc buồng trứng giúp phụ nữ phòng ngừa các bệnh lý phụ khoa, duy trì sức khỏe sinh sản và nâng cao chất lượng cuộc sống. Chủ động bảo vệ buồng trứng chính là bảo vệ khả năng làm mẹ và sức khỏe toàn diện của bản thân.