Ống dẫn tinh là cơ quan quan trọng trong hệ thống sinh sản nam giới, chịu trách nhiệm vận chuyển tinh trùng từ tinh hoàn đến niệu đạo để “sẵn sàng” xuất ra ngoài khi có kích thích tình dục. Vậy vị trí của ống nằm ở đâu? Hoạt động như thế nào? Các bệnh lý nào liên quan có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của nam giới?
Ống dẫn tinh (vas deferens) là cơ quan hình ống kết nối mào tinh và ống phóng tinh bên trong tuyến tiền liệt. Đây được xem là cơ quan quan trọng trong hệ thống sinh sản nam giới, làm “cầu nối” để tinh trùng di chuyển đến tuyến tiền liệt và sẵn sàng được phóng ra ngoài qua niệu đạo trong quá trình xuất tinh.
Bộ phận này có chức năng vận chuyển tinh trùng trưởng thành từ mào tinh đến tuyến tiền liệt phía sau bàng quang để hòa trộn với dịch tiết từ túi tinh và tuyến tiền liệt tạo thành tinh dịch. Khi nam giới đạt cực khoái, ống phóng tinh vận chuyển và phóng tinh dịch ra ngoài qua đường niệu đạo. Tinh dịch có chứa tinh trùng bắt đầu xâm nhập vào cơ quan sinh dục nữ để thụ tinh với trứng. (1)
Ngoài vai trò làm “cầu nối” cho tinh trùng di chuyển đến tuyến tiền liệt, còn có chức năng lưu trữ tinh trùng và hỗ trợ xuất tinh.
Cấu trúc thực tế của ống bao gồm ba lớp chính:
Ống dẫn tinh được bao quanh bởi các mạch máu, dây thần kinh, sợi cơ xung quanh tạo thành thừng tinh.
Đường ống bắt đầu từ mào tinh hoàn (nơi lưu trữ tinh trùng trưởng thành được tạo ra từ tinh hoàn), kéo dài qua xương chậu đến bàng quang. Tại đây, hai ống dẫn tinh phân nhánh, tạo thành hai khoang chứa tinh dịch phía sau bàng quang. Từ đây các ống dẫn hợp nhất vào ống phóng tinh bên trong tuyến tiền liệt.
Một trong những dị tật bẩm sinh hiếm gặp ở nam giới là tình trạng không có ống dẫn tinh bẩm sinh, hay còn được gọi là khiếm khuyết ống dẫn tinh hai bên bẩm sinh. Mặc dù tinh hoàn vẫn phát triển và hoạt động bình thường, nhưng do không có ống dẫn tinh nên tinh trùng không thể xuất ra ngoài cùng với tinh dịch. Đây được xem là một trong những nguyên nhân gây vô sinh ở nam giới.
Viêm ống dẫn tinh là tình trạng hiếm gặp, đôi khi tình trạng viêm lan rộng đến toàn bộ cấu trúc thừng tinh. Thông thường, tình trạng viêm ở đây không gây ra triệu chứng đặc hiệu, tuy nhiên, trong một số trường hợp người bệnh có thể gặp tình trạng sưng đau ở phần háng, vùng chậu hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu.
Một số nghiên cứu chỉ ra rằng nguyên nhân gây viêm có thể do:
Vấn đề viêm nhiễm thường được điều trị bằng kháng sinh, nếu tình trạng tiến triển nặng, xuất hiện áp xe, bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật dẫn lưu áp xe (hút mủ khỏi ổ áp xe).
Nguyên nhân gây tắc nghẽn có thể do viêm nhiễm hệ sinh dục, chấn thương ở vùng chậu… khiến ống bị dập hoặc nhiễm trùng. Ngoài ra, sự hình thành khối u tại tinh hoàn, túi tinh… cũng có thể chèn ép và làm tắc từ bên ngoài.
Trong phẫu thuật triệt sản, ống dẫn tinh sẽ bị cắt để ngăn không cho tinh trùng đến ống, loại bỏ khả năng thụ thai khi quan hệ. Đây được xem là cách phòng tránh thai hiệu quả và không làm thay đổi nội tiết hay ảnh hưởng khả năng tình dục của nam giới.
Một số bệnh lý tại tinh hoàn như viêm tinh hoàn, xoắn tinh hoàn, ung thư tinh hoàn… có thể gây chèn ép và tắc nghẽn ống dẫn tinh. Đặc biệt với tình trạng xoắn tinh hoàn, thừng tinh bị xoắn không chỉ ngăn cản con đường vận chuyển tinh trùng mà còn làm giảm hoặc cắt đứt dòng máu nuôi tinh hoàn. Nếu không được cấp cứu kịp thời, tình trạng này có thể gây hoại tử tinh hoàn và buộc phải cắt bỏ.
Các bệnh lây truyền qua đường tình dục như lậu, giang mai, chlamydia… không chỉ gây viêm, nhiễm trùng, mà còn gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe tổng thể của người bệnh.
U nang mào tinh hoàn (Spermatocele) là sự xuất hiện một túi nang chứa chất lỏng phát triển ở phần mào tinh hoàn. Tuy đây là bệnh lành tính, ít gây nguy hiểm nhưng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, khối u nang có thể gây chèn ép phần dưới của ống và cản trở quá trình vận chuyển tinh trùng, từ đó ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của người bệnh.
Bác sĩ Nguyễn Quang Vinh – Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, IVF Tâm Anh cho biết, bất kỳ bất thường nào xảy ra tại ống dẫn tinh đều có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh sản của người nam, thậm chí gây vô sinh nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Chính vì thế, việc chẩn đoán sớm các bất thường liên quan giúp tăng cơ hội điều trị thành công và duy trì khả năng sinh sản cho người bệnh.
Đây là bước đầu tiên trong quy trình chẩn đoán các vấn đề liên quan đến bộ phận này. Tại đây, bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh lý của người bệnh và gia đình, triệu chứng người bệnh gặp phải. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ có bất thường tại ống dẫn tinh, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm chuyên sâu để kiểm tra.
Xét nghiệm tinh dịch đồ có thể cung cấp thông tin về số lượng, chất lượng và khả năng di động của tinh trùng. Nếu kết quả cho thấy số lượng tinh trùng rất ít hoặc không có tinh trùng trong tinh dịch, bác sĩ có thể nghi ngờ người nam gặp tình trạng tắc nghẽn hoặc các vấn đề khác.
Kết quả siêu âm bìu giúp bác sĩ phát hiện những bệnh lý nếu có tại tinh hoàn như u tinh hoàn, nang mào tinh… Với những trường hợp cần chẩn đoán sâu hơn bác sĩ sẽ chỉ định siêu âm qua trực tràng để quan sát hình ảnh của tuyến tiền liệt, túi tinh, nang ống phóng tinh… Qua đó, bác sĩ sẽ xác định được chính xác nguyên nhân gây tắc hay bất sản ống dẫn tinh bẩm sinh.
Trong trường hợp khó chẩn đoán bằng siêu âm, MRI có thể được sử dụng để cho ra hình ảnh rõ nét hơn, từ đó phát hiện các bất thường ở ống, bao gồm tắc nghẽn, viêm nhiễm hoặc có tổn thương nào hay không.
Xét nghiệm máu để phân tích di truyền tuy ít được thực hiện nhưng vẫn cần thiết giúp bác sĩ kiểm tra yếu tố di truyền gây bất sản ống dẫn tinh hai bên bẩm sinh.
Nếu kết quả tinh dịch đồ của người nam cho thấy vô tinh, bác sĩ sẽ chỉ định làm thêm xét nghiệm nước tiểu để xác định tình trạng xuất tinh ngược dòng (tinh dịch đi ngược vào bàng quang thay vì xuất ra ngoài qua đường niệu đạo) hay có bất thường liên quan khiến tinh trùng không thể xuất ra ngoài.
Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ tiến hành lấy tế bào mô tinh hoàn để sinh thiết kiểm tra, từ đó phân biệt tình trạng vô sinh do tắc nghẽn hay do rối loạn sản xuất tinh trùng tại tinh hoàn.
Ngay khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường như đau vùng hạ bộ, tiểu rắt, tiểu buốt, khó xuất tinh, đau khi xuất tinh… nam giới nên đi khám tại các cơ sở y tế hoặc bệnh viện có chuyên môn về Nam khoa để được kiểm tra và chẩn đoán kịp thời.
Đặc biệt, Bác sĩ Nguyễn Quang Vinh khuyến cáo những cặp vợ chồng nếu thấy mình khó có con trong vòng 6 tháng đến 1 năm, dù có quan hệ tình dục thường xuyên và không dùng bất kỳ biện pháp tránh thai nào, trong trường hợp sức khỏe người vợ bình thường, người chồng nên thăm khám sớm để phát hiện sớm những vấn đề bất thường gây ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, trong đó có bao gồm cả việc kiểm tra hoạt đường dẫn tinh.
Trung tâm Hỗ trợ sinh sản – IVF Tâm Anh quy tụ đội ngũ chuyên gia đầu ngành giỏi chuyên môn, tự tin làm chủ những kỹ thuật hiện đại giúp phát hiện sớm và điều trị hiệu quả các bệnh lý nam khoa phổ biến như tắc nghẽn đường dẫn tinh, viêm mào tinh, giãn tĩnh mạch thừng tinh, vô tinh bế tắc… giúp người bệnh rút ngắn thời gian hồi phục, giảm nguy cơ tái phát và bảo tồn sức khỏe sinh sản lâu dài.
Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về sức khỏe sinh sản, nam giới có thể gửi câu hỏi về Hộp thư tư vấn của IVF Tâm Anh hoặc liên hệ bệnh viện để đặt lịch thăm khám tại Trung tâm Hỗ trợ sinh sản – IVF Tâm Anh Quận 8:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Ống dẫn tinh là bộ phận vô cùng quan trọng hệ sinh dục nam. Bất kỳ bất thường nào xảy ra tại cơ quan này đều gây ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của nam giới. Chính vì thế, ngay khi nhận thấy các dấu hiệu nghi ngờ có bất thường, người bệnh cần chủ động thăm khám để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
