Tinh hoàn lạc chỗ và tinh hoàn ẩn là hai dị tật bẩm sinh tương đối phổ biến, liên quan trực tiếp đến quá trình di chuyển của tinh hoàn từ ổ bụng xuống bìu trong giai đoạn bào thai. Cả hai đều có biểu hiện chung là tinh hoàn không nằm đúng vị trí ở bìu nên thường khiến nhiều người nhầm lẫn. Việc phân biệt rõ hai tình trạng này giúp phụ huynh nhận biết sớm, điều trị kịp thời, từ đó bảo vệ sự phát triển và chức năng sinh sản sau này của trẻ.
Cả 2 tình trạng này đều là những rối loạn về vị trí tinh hoàn thường gặp ở trẻ nam, đặc biệt trong giai đoạn sơ sinh và nhũ nhi. Cả hai tình trạng này đều liên quan đến quá trình di chuyển của tinh hoàn từ vị trí ban đầu trong ổ bụng xuống bìu ở giai đoạn bào thai. Chính sự tương đồng về biểu hiện “tinh hoàn không nằm đúng vị trí bìu” khiến chúng dễ bị nhầm lẫn, nhưng trên thực tế đây là hai bệnh cảnh hoàn toàn khác nhau về cơ chế, vị trí lạc chỗ và hướng điều trị.
Tinh hoàn ẩn (cryptorchidism) là tình trạng tinh hoàn chưa hoàn toàn di chuyển từ ổ bụng xuống bìu. Tinh hoàn có thể nằm lại trong ổ bụng hoặc trong ống bẹn, và có thể gặp ở một bên hoặc cả hai bên. Trẻ sinh non có nguy cơ mắc tinh hoàn ẩn cao hơn. Theo ước tính, khoảng 20% trẻ trai sinh non có tinh hoàn ẩn, nhưng trong hầu hết trường hợp, tinh hoàn sẽ tự hạ xuống bìu trong 6 tháng đầu đời mà không cần can thiệp phẫu thuật. (1)
Tinh hoàn lạc chỗ (ectopic testis) là một dị tật bẩm sinh hiếm gặp. Khác với tinh hoàn ẩn, tinh hoàn lạc chỗ không nằm trên đường di chuyển bình thường từ bụng xuống bìu và không thể tự hạ xuống bìu. Tinh hoàn có thể xuất hiện ở các vị trí bất thường như khoang bụng, trên xương mu, mặt trong đùi, góc dương vật hoặc đáy chậu. Do vị trí bất thường, tinh hoàn lạc chỗ dễ bị tổn thương và cần được can thiệp sớm để bảo vệ chức năng sinh sản và giảm nguy cơ biến chứng. (2)
Tinh hoàn lạc chỗ và tinh hoàn ẩn là hai tình trạng khác nhau về cơ chế hình thành, vị trí tinh hoàn, mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản và cách điều trị. Dưới đây là bảng tóm tắt các tiêu chí quan trọng để phân biệt hai tình trạng này.
| Điểm khác biệt | Cơ chế và vị trí | Khả năng sờ thấy | Nguy cơ biến chứng | Khả năng tự khỏi và hướng điều trị |
| Tinh hoàn lạc chỗ | Tinh hoàn đã rời ổ bụng nhưng lệch khỏi đường di chuyển bình thường, nằm tại các vị trí bất thường như đùi, bẹn, đáy chậu, tầng sinh môn, thậm chí bìu đối diện. | Khoảng 80% tinh hoàn lạc chỗ có thể sờ thấy. |
|
Hiếm khi tự hạ xuống bìu, cần can thiệp đưa tinh hoàn về bìu. |
| Tinh hoàn ẩn | Tinh hoàn dừng lại dọc đường di chuyển bình thường từ ổ bụng xuống bìu. | Có thể sờ thấy ở ống bẹn, nhưng nếu tinh hoàn nằm trong ổ bụng thì không sờ được. |
|
Khoảng 80% tinh hoàn tự hạ xuống bìu trong 3 tháng đầu đời. Nếu tinh hoàn không hạ, cần phẫu thuật đưa tinh hoàn về bìu khi trẻ khoảng 12 tháng tuổi. |
Khi nhận thấy bìu của trẻ không đều, bìu trống một bên hoặc không sờ thấy tinh hoàn, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế, bệnh viện uy tín để được thăm khám và theo dõi kịp thời. Thăm khám lâm sàng kết hợp siêu âm bìu hoặc siêu âm ổ bụng sẽ giúp xác định chính xác tình trạng tinh hoàn hiện diện, vị trí của tinh hoàn, đồng thời phân biệt giữa tinh hoàn lạc chỗ và tinh hoàn ẩn.
Phụ huynh không nên chờ đợi quá lâu, vì sau một thời gian nhất định khả năng tinh hoàn tự xuống bìu sẽ giảm đi và nguy cơ ảnh hưởng đến chức năng tinh hoàn tăng lên. Do đó, việc thăm khám sớm giúp phát hiện vị trí tinh hoàn và xác định thời điểm can thiệp tối ưu, tránh bỏ lỡ “giai đoạn vàng” khi mô tinh hoàn còn khả năng phát triển. Từ đó giúp bảo tồn chức năng sinh sản và sức khỏe lâu dài cho trẻ.
Để đặt lịch thăm khám với các bác sĩ, chuyên gia tại IVF Tâm Anh, quý khách hàng có thể liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tinh hoàn lạc chỗ và tinh hoàn ẩn có biểu hiện tương tự nhưng khác nhau về cơ chế hình thành và mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời giúp giảm nguy cơ rối loạn nội tiết, suy giảm khả năng sinh tinh và các biến chứng về sau. Người bệnh nên đi khám chuyên khoa khi phát hiện bất thường ở bìu để được chẩn đoán và can thiệp phù hợp.
