Nam, nữ uống thuốc kháng sinh nhiều có gây vô sinh không?

Nam, nữ uống thuốc kháng sinh nhiều có gây vô sinh không? Kháng sinh là một trong những nhóm thuốc được kê đơn nhiều nhất trên thế giới. Tuy nhiên, nhiều người lo lắng rằng việc sử dụng nhiều loại thuốc này có thể gây hiếm muộn. Liệu việc uống thuốc kháng sinh nhiều có thực sự gây hại cho sinh sản? Bác sĩ ThS.BSNT.CKI Lê Thị Hòa Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, IVF Tâm Anh sẽ giải đáp chi tiết trong bài viết sau.

Uống thuốc kháng sinh nhiều có gây vô sinh không?

Kháng sinh là loại thuốc kê đơn có tác dụng ngăn ngừa hoặc điều trị các bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn. Nhiều người lo lắng rằng việc dùng thuốc kháng sinh có thể gây vô sinh ở cả nam và nữ. Tuy nhiên ThS.BSNT.CKI Lê Thị Hòa cho biết hiện nay chưa có bằng chứng khoa học rõ ràng nào chỉ ra rằng thuốc kháng sinh là nguyên nhân trực tiếp gây vô sinh.

Về nguyên tắc, kháng sinh không gây vô sinh nếu người bệnh dùng đúng liều lượng và tuân theo chỉ định của bác sĩ. Trên thực tế, kháng sinh còn giúp bảo vệ khả năng sinh sản. Thuốc làm việc này bằng cách điều trị dứt điểm các bệnh lý nhiễm khuẩn (như bệnh lây qua đường tình dục, viêm vùng chậu…) vốn có nguy cơ gây tổn thương nghiêm trọng cho tử cung, buồng trứng, vòi trứng, hoặc tinh hoàn.

Tuy nhiên, việc lạm dụng thuốc kháng sinh (dùng không đúng bệnh, không đủ liều hoặc dùng kéo dài) mới là vấn đề đáng lo ngại. Việc này có thể gây ảnh hưởng tạm thời đến khả năng sinh sản, đặc biệt là chất lượng tinh trùng ở nam giới. (1)

Tác động của kháng sinh đến sức khỏe sinh sản nam và nữ ra sao?

Hiện nay, các nghiên cứu chủ yếu tập trung làm rõ tác động của thuốc kháng sinh đến sức khỏe sinh sản của nam giới. Trong khi đó, ở nữ giới, mối liên hệ này vẫn chưa được xác định thật sự rõ ràng.

1. Đối với nam giới

Việc nam giới sử dụng một số loại kháng sinh đặc thù trong thời gian dài (kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng) có thể ảnh hưởng tạm thời đến sức khỏe sinh sản. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng các thuốc này có thể tác động tiêu cực đến cả số lượng và chất lượng tinh trùng. Cụ thể, các ảnh hưởng này bao gồm:

• Giảm số lượng và khả năng di động: Tinh trùng được sản xuất ra ít hơn và khả năng bơi (di động) cũng kém đi.
• Tăng tỷ lệ tinh trùng dị dạng: Tinh trùng bị thay đổi về hình thái (hình dạng) bình thường.
• Tổn thương DNA: Gây hại cho vật chất di truyền (DNA) chứa bên trong tinh trùng, vốn rất quan trọng cho việc thụ thai.
• Rối loạn nội tiết (hormone): Gây xáo trộn các hormone cần thiết cho quá trình sản xuất tinh trùng.
• Gây “stress oxy hóa”: Đây là tình trạng các gốc tự do (chất có hại) tăng lên, làm ảnh hưởng xấu đến môi trường và quá trình sinh tinh tại tinh hoàn… (2)

Một số loại thuốc kháng sinh cần cẩn trọng khi sử dụng gồm:

• Erythromycin
• Gentamicin
• Neomycin
• Nitrofurantoin
• Tetracyclin

>> Làm rõ: Những thực phẩm gây vô sinh ở nữ và nam giới nên biết và lưu ý

Một tin vui là các tác dụng phụ này (nếu có) lên khả năng sinh sản của nam giới thường chỉ là tạm thời. Tình trạng này thường sẽ được cải thiện và hồi phục trong vòng khoảng 3 tháng sau khi người bệnh ngưng sử dụng kháng sinh (đây là thời gian cần thiết để cơ thể sản xuất một lứa tinh trùng mới).

Vì vậy, nếu có bất kỳ lo lắng nào, người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về công dụng, tác dụng phụ, và cách dùng các loại kháng sinh được chỉ định. Điều này giúp bạn đảm bảo việc sử dụng thuốc vừa an toàn, vừa đạt hiệu quả điều trị cao nhất.

2. Đối với nữ giới

Kháng sinh không tác động trực tiếp lên buồng trứng hay tử cung, nhưng có thể gây ra một số ảnh hưởng gián tiếp như sau:

• Thay đổi pH âm đạo: Đây là tác dụng phụ rất phổ biến. Kháng sinh (nhất là khi dùng dài ngày) không chỉ tiêu diệt vi khuẩn có hại mà còn diệt luôn cả vi khuẩn có lợi trong âm đạo (như Lactobacillus). Điều này làm mất cân bằng độ pH tự nhiên của âm đạo.Khi môi trường bảo vệ bị phá vỡ, phụ nữ rất dễ bị viêm âm đạo do nấm (thường là nấm Candida). Tình trạng viêm nhiễm này có thể ảnh hưởng đến chất lượng dịch nhầy cổ tử cung, gây ngứa ngáy, khó chịu và tạm thời cản trở việc thụ tinh.
• Ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt: Bản thân các loại kháng sinh thông thường không ảnh hưởng trực tiếp đến nội tiết tố hay chu kỳ kinh nguyệt của phụ nữ (ngoại trừ một số thuốc đặc trị như Rifampin điều trị lao). Thực tế: Nhiều trường hợp bị chậm kinh hoặc mất kinh sau một đợt ốm và dùng kháng sinh. Lý giải vấn đề này, bác sĩ Hòa cho biết nguyên nhân gây chậm kinh lúc này thường không phải do thuốc, mà là do các yếu tố khác đi kèm trong đợt bệnh đó, ví dụ: khi cơ thể mệt mỏi, stress, lo lắng khi bị bệnh, hoặc bản thân tình trạng nhiễm trùng nặng cũng có thể gây rối loạn chu kỳ, đôi khi do dùng sai liều lượng hoặc tự ý dùng thuốc.

>> Xem thêm: Liệu bị nhiễm nấm Candida có gây vô sinh không?

Nguyên tắc khi dùng kháng sinh tránh gây hại cho sức khỏe

Việc sử dụng kháng sinh đúng cách không chỉ giúp kiểm soát nhiễm khuẩn hiệu quả, mà còn góp phần giảm thiểu tác động xấu đến sức khỏe, kể cả khả năng sinh sản. Khi sử dụng kháng sinh, cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Dùng theo đơn thuốc bác sĩ chỉ định: Chỉ dùng kháng sinh khi được bác sĩ kê đơn. Tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh hoặc sử dụng lại đơn thuốc cũ khi chưa có ý kiến của bác sĩ.
• Thông báo rõ tiền sử dị ứng: Cần báo cho bác sĩ biết về bất kỳ loại kháng sinh (hoặc thuốc khác) nào bạn từng bị dị ứng hoặc gặp tác dụng phụ nghiêm trọng trước đây.
• Thông báo cho bác sĩ về kế hoạch mang thai hoặc điều trị hiếm muộn: Một số kháng sinh có thể ảnh hưởng đến số lượng, chất lượng tinh trùng và sự phát triển của thai nhi. Vì vậy, nếu bạn đang mang thai, có kế hoạch mang thai hoặc đang điều trị hiếm muộn, cần trao đổi kỹ với bác sĩ để được lựa chọn loại thuốc an toàn và phù hợp.
• Tránh tăng hay dồn liều: Không tự ý dùng quá liều hoặc “dồn liều” (uống gộp khi quên liều) do việc này có thể làm tăng độc tính cho gan, thận, tác động xấu đến hệ vi sinh đường ruột và sức đề kháng.

Trên đây là những thông tin giải đáp thắc mắc về việc uống thuốc kháng sinh nhiều có gây vô sinh không. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn điều trị và chỉ sử dụng đúng loại kháng sinh đã được kê đơn. Nếu nghi ngờ có vấn đề về sức khỏe sinh sản sau thời gian dài dùng kháng sinh, người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ để có hướng xử trí phù hợp.